{"id":101633,"date":"2023-06-20T09:05:33","date_gmt":"2023-06-20T09:05:33","guid":{"rendered":"https:\/\/haberulus.net\/?p=101633"},"modified":"2023-06-20T09:05:33","modified_gmt":"2023-06-20T09:05:33","slug":"havadaki-turbulans-suresi-kuresel-isinmayla-artti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/haberulus.net\/?p=101633","title":{"rendered":"Havadaki t\u00fcrb\u00fclans s\u00fcresi k\u00fcresel \u0131s\u0131nmayla artt\u0131"},"content":{"rendered":"<p>Havac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcn\u00fc yak\u0131ndan ilgilendiren meteorolojik olaylar\u0131n ba\u015f\u0131nda havan\u0131n ani ve d\u00fczensiz hareketi sonucu ortaya \u00e7\u0131kan t\u00fcrb\u00fclans geliyor. Yo\u011funluk, bas\u0131n\u00e7, nem ve s\u0131cakl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 olarak meydana gelen kar\u0131\u015f\u0131k hava hareketi t\u00fcrb\u00fclans, u\u00e7ak yolcu\u011fu esnas\u0131nda hissedilen ani sars\u0131nt\u0131 olarak biliniyor.<\/p>\n<p>\u0130ngiltere\u2019deki Reading \u00dcniversitesi\u2019nde bilim insanlar\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma, iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle y\u0131llar i\u00e7inde artan hava s\u0131cakl\u0131klar\u0131n\u0131n t\u00fcrb\u00fclans olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 tetikledi\u011fini g\u00f6sterdi. 1979-2020 y\u0131llar\u0131na ait verilerin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmada, mevcut y\u0131llar aras\u0131nda karbondioksit yo\u011funlu\u011funda kaydedilen y\u00fczde 30&#8217;luk art\u0131\u015fla, a\u015f\u0131r\u0131 hava s\u0131cakl\u0131klar\u0131n\u0131n neden oldu\u011fu jet ak\u0131m\u0131 r\u00fczgarlar\u0131 (jet stream) aras\u0131ndaki art\u0131\u015f aras\u0131nda paralellik oldu\u011fu belirlendi.<\/p>\n<p><strong>Y\u00dcZDE 55 ARTI\u015e<\/strong><\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re d\u00fcnyada en fazla u\u00e7u\u015fun ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi rotalar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelen Kuzey Atlantik\u2019te 1979\u2019da y\u0131ll\u0131k 17,7 saat olan \u015fiddetli t\u00fcrb\u00fclans s\u00fcresi, 2020&#8217;de 27,4 saate y\u00fckselerek yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 55 art\u0131\u015f g\u00f6sterdi. Orta \u015fiddetli t\u00fcrb\u00fclanslarda ise bu s\u00fcre 70 saatten 96 saate \u00e7\u0131karak y\u00fczde 37 artt\u0131. Avrupa, Orta Do\u011fu ve G\u00fcney Atlantik&#8217;teki u\u00e7u\u015f rotalar\u0131nda meydana gelen t\u00fcrb\u00fclanslarda da 41 y\u0131ll\u0131k zaman diliminde de\u011fi\u015fen oranlarda art\u0131\u015flar g\u00f6zlemlendi.<\/p>\n<p>\u0130stanbul Teknik \u00dcniversitesi Meteoroloji M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Prof. Dr. H\u00fcseyin Toros, u\u00e7ak yolcu\u011fu esnas\u0131ndaki s\u0131cakl\u0131k fark\u0131n\u0131n t\u00fcrb\u00fclansa neden oldu\u011funu s\u00f6yledi. Toros, sabah saatlerinde \u0130stanbul\u2019dan Adana\u2019ya gitmek i\u00e7in havalanan bir u\u00e7a\u011f\u0131n Toros Da\u011flar\u0131&#8217;n\u0131n \u00fczerinden ge\u00e7ti\u011fi s\u0131rada, da\u011flar\u0131n eteklerinde biriken s\u0131cak hava ile temas ederek sars\u0131nt\u0131ya maruz kalabilece\u011fini, bunun mevcut s\u0131cakl\u0131k fark\u0131n\u0131n bir yans\u0131mas\u0131 oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n<p>Hava hareketlerinin i\u00e7eri\u011finde nem, toz gibi farkl\u0131klar varsa t\u00fcrb\u00fclans\u0131n tahmin edilebilece\u011finin ancak genel anlamda ve kesin zaman, mekan \u00f6l\u00e7e\u011finde tespit edilmesinin zor oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izen Toros, \u00f6zellikle a\u00e7\u0131k hava t\u00fcrb\u00fclans\u0131 net olarak tespit edilemeyece\u011fi i\u00e7in tahmin edilemeyen sars\u0131nt\u0131lar ya\u015fanabilece\u011fini anlatt\u0131.<\/p>\n<p><strong>\u201cATMOSFERDEK\u0130 T\u00dcRB\u00dcLANS HAVA DURUMUNUN B\u0130R PAR\u00c7ASI\u201d<\/strong><\/p>\n<p>T\u00fcrb\u00fclans\u0131n, t\u0131pk\u0131 ya\u011fmur ve kar gibi meteorolojik hadiselerden biri oldu\u011funu vurgulayan Toros \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n<p>\u201cD\u00fcnya y\u00fczeyinin d\u00fczensiz \u0131s\u0131nmas\u0131, atmosferde hava ak\u0131mlar\u0131n\u0131 olu\u015fturur. R\u00fczgar da\u011f\u0131l\u0131m\u0131, s\u0131cakl\u0131k de\u011fi\u015fimleri ve f\u0131rt\u0131na gibi hava \u015fartlar\u0131, t\u00fcrb\u00fclans\u0131n olu\u015fumunda ve yo\u011funlu\u011funda \u00f6nemli bir rol oynar. Genellikle s\u0131cakl\u0131k, bas\u0131n\u00e7 ve r\u00fczgar h\u0131z\u0131yla birlikte ani de\u011fi\u015fiklikler oldu\u011funda atmosferik karars\u0131zl\u0131klar olu\u015fur. Hava cepheleri boyunca farkl\u0131 hava k\u00fctlelerinin etkile\u015fimi, geli\u015fmi\u015f t\u00fcrb\u00fclansl\u0131 b\u00f6lgeler olu\u015fturur. F\u0131rt\u0131nalar, g\u00fc\u00e7l\u00fc, yukar\u0131 ve a\u015fa\u011f\u0131 \u00e7alkant\u0131l\u0131 hava ak\u0131mlar\u0131na yol a\u00e7ar. Jet ak\u0131\u015flar\u0131, kutupsal ve tropikal hava k\u00fctleleri aras\u0131ndaki s\u0131cakl\u0131k farkl\u0131l\u0131klar\u0131, \u015fiddetli ak\u0131mlar\u0131yla a\u00e7\u0131k hava t\u00fcrb\u00fclans\u0131 alanlar\u0131 olu\u015fturabilir. Konveksiyon, yukar\u0131 hava ak\u0131mlar\u0131 ve a\u015fa\u011f\u0131 hava ak\u0131mlar\u0131yla ili\u015fkili k\u00fcm\u00fcl\u00fcs bulutlar\u0131n\u0131n ve t\u00fcrb\u00fclans\u0131n olu\u015fumuna sebep olabilir.\u201d<\/p>\n<p><strong>\u201cDAHA FAZLA ISINMA, DAHA FAZLA HAVANIN HAREKET\u0130\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Son y\u0131llarda d\u00fcnyada rekor s\u0131cakl\u0131k seviyelerine ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan Toros, \u201cDaha fazla \u0131s\u0131nma, daha fazla havan\u0131n hareketi anlam\u0131na geliyor. T\u00fcrb\u00fclans ile k\u00fcresel \u0131s\u0131nma aras\u0131nda bir ba\u011f var. Son y\u0131llarda s\u0131cakl\u0131klardaki art\u0131\u015fa ba\u011fl\u0131 olarak t\u00fcrb\u00fclanslar\u0131n \u015fiddetinde ve s\u0131kl\u0131\u011f\u0131nda bir art\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. K\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi direkt olarak t\u00fcrb\u00fclanslar\u0131 etkiliyor\u201d de\u011ferlendirmesini yapt\u0131.<\/p>\n<p>\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fine yol a\u00e7an nedenlerin ba\u015f\u0131nda y\u00fczy\u0131llard\u0131r yer alt\u0131nda biriken fosil yak\u0131tlar\u0131n insanlar taraf\u0131ndan bilin\u00e7siz \u015fekilde \u00e7\u0131kar\u0131larak kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n geldi\u011fini vurgulayan Toros, geli\u015fen teknolojiyle su, r\u00fczgar ve g\u00fcne\u015f gibi yenilenebilir enerji kaynaklar\u0131n\u0131n tercih edilmesi gerekti\u011finin \u00f6nemine de\u011findi.<\/p>\n<p>Toros, s\u00f6zlerini, \u201cK\u00fcresel \u0131s\u0131nma ve iklim de\u011fi\u015fikli\u011finden olumsuz etkilenmemek i\u00e7in \u00f6ncelikle uyum sa\u011flamal\u0131y\u0131z. Sonras\u0131nda ise iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini azaltacak faaliyetlere odaklanmal\u0131y\u0131z. Bunun i\u00e7in fosil yak\u0131tlar\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 azaltmal\u0131, enerjiyi daha verimli kullanmal\u0131 ve israf etmemeliyiz\u201d diye tamamlad\u0131. (AA)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0130ngiltere&#8217;de yap\u0131lan ve son 41 y\u0131lda meydana gelen t\u00fcrb\u00fclanslar\u0131n s\u00fcresinde y\u00fczde 55&#8217;e varan art\u0131\u015f ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koyan ara\u015ft\u0131rma sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 de\u011ferlendiren \u0130stanbul Teknik \u00dcniversitesi Meteoroloji M\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00f6\u011fretim \u00fcyesi Prof. Dr. H\u00fcseyin Toros, &#8220;Daha fazla \u0131s\u0131nma, daha fazla havan\u0131n hareketi anlam\u0131na geliyor. T\u00fcrb\u00fclans ile k\u00fcresel \u0131s\u0131nma aras\u0131nda bir ba\u011f var&#8221; dedi.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":101634,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[33],"tags":[62,519,3017,10785,12242],"class_list":["post-101633","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yasam","tag-artis","tag-hava","tag-sicaklik","tag-toros","tag-turbulans"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101633","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=101633"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101633\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":101635,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/101633\/revisions\/101635"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/101634"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=101633"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=101633"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=101633"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}