{"id":117628,"date":"2023-08-23T12:05:03","date_gmt":"2023-08-23T12:05:03","guid":{"rendered":"https:\/\/haberulus.net\/?p=117628"},"modified":"2023-08-23T12:05:03","modified_gmt":"2023-08-23T12:05:03","slug":"afrikali-siyasetci-boukari-yabara-nijerde-durum-cok-gergin-hala-askeri-mudahale-tehdidi-altindayiz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/haberulus.net\/?p=117628","title":{"rendered":"Afrikal\u0131 siyaset\u00e7i Boukari-Yabara: “(Nijer’de) Durum \u00e7ok gergin, hala askeri m\u00fcdahale tehdidi alt\u0131nday\u0131z”"},"content":{"rendered":"

Pan- Afrika<\/strong> Ligi Ba\u015fkan\u0131 ve Afrikal\u0131 siyaset\u00e7i Amzat Boukari-Yabara, “( Nijer<\/strong>‘de) Durum \u00e7ok gergin, hala askeri m\u00fcdahale tehdidi alt\u0131nday\u0131z. \u0130lk kez eski s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7 Fransa<\/strong>‘dan kopma durumuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z” dedi.<\/p>\n

Pan- Afrika<\/strong> Ligi (Umoja) Ba\u015fkan\u0131, tarih\u00e7i, aktivist ve siyaset\u00e7i Dr. Amzat Boukari-Yabara, Nijer<\/strong>‘de ya\u015fanan son geli\u015fmeleri, Fransa<\/strong>‘n\u0131n b\u00f6lgedeki varl\u0131\u011f\u0131n\u0131, Rusya’n\u0131n etkisini ve T\u00fcrkiye – Nijer ili\u015fkilerini \u0130HA muhabirine anlatt\u0131.<\/p>\n

T\u00fcrkiye’nin Afrika<\/strong>‘da ne istedi\u011fini bildi\u011fini s\u00f6yleyen Boukari-Yabara, Nijer’de durumun \u00e7ok gergin oldu\u011funu ve Fransa<\/strong>‘dan kopma durumuyla ilk kez kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131klar\u0131n\u0131 dile getirdi.<\/p>\n

Boukari-Yabara ayr\u0131ca \u00fc\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde yap\u0131lacak genel se\u00e7imler i\u00e7in bir t\u00fcr ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecine girildi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ifade etti.<\/p>\n

S\u00f6z konusu darbenin b\u00f6lge i\u00e7in \u00f6nemli oldu\u011funu belirten Boukari-Yabara, “Burkina Faso ve Mali iki darbe b\u00f6lgesi. Bu iki \u00fclke de hem askeri rejim hem de h\u00fck\u00fcmette siviller ile siyasi bir ge\u00e7i\u015f ya\u015fan\u0131yor. Nijer de ayn\u0131 t\u00fcrden bir siyasi ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecine dahil edilmelidir. Bat\u0131 Afrika<\/strong>‘da, \u00f6zellikle Sahel B\u00f6lgesi’nde bir darbe dalgas\u0131 ya\u015f\u0131yoruz. Bu gruplar ordu taraf\u0131ndan y\u00f6netiliyor. Bunlar siyasi gruplar de\u011fil. Bunlar anayasal darbeler de\u011fil. Anayasal rejimin d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131yoruz. Bu durum Frans\u0131z ve Bat\u0131l\u0131lar\u0131n ter\u00f6r tehdidi sorununun bir sonucudur. \u00c7\u00fcnk\u00fc Fransa ba\u015f\u0131ndan beri ter\u00f6rle m\u00fccadelede askeri \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc Sahel’de kullanmaya karar vermi\u015fti” a\u00e7\u0131klamas\u0131nda bulundu.<\/p>\n

Bat\u0131 Afrika \u00dclkeleri Ekonomik Toplulu\u011fu (ECOWAS) ile ilgili bir durumun oldu\u011funu hat\u0131rlatan Boukari-Yabara, “\u00c7\u00fcnk\u00fc ECOWAS’ta 15 \u00fclke var. \u015eu anda bunlardan d\u00f6rd\u00fc yapt\u0131r\u0131m alt\u0131nda ve siyasi darbe nedeniyle ECOWAS Ginesi’nin d\u0131\u015f\u0131ndalar. Ayr\u0131ca Nijer, Mali ve Burkina Faso da bulunuyor. \u015eimdi elimizde Muhammed Bazum’un yeniden iktidara gelmesi i\u00e7in sava\u015f \u00e7\u0131karma karar\u0131 var. Bu askeri m\u00fcdahale fikri ge\u00e7en ay zaten tart\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 ve fikir bir sonraki grubun askeri bir \u00e7\u00f6z\u00fcme ula\u015fmas\u0131 ve bizim de bir fikir birli\u011fine varmam\u0131z i\u00e7indi. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u015fu anda ECOWAS ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 Nijerya Devlet Ba\u015fkan\u0131 Bola Tinubu devrald\u0131 ama ayn\u0131 zamanda Nijerya’n\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 da \u00fcstlendi” dedi.<\/p>\n

Bola Tinubu’nun, Bazum’u kurtarmak i\u00e7in askeri m\u00fcdahale \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunmaya karar verdi\u011fini hat\u0131rlatan Boukari-Yabara, Afrika Birli\u011fi ve ECOWAS aras\u0131nda bir \u00e7at\u0131\u015fma oldu\u011funu aktard\u0131.<\/p>\n

Fildi\u015fi Sahili Cumhurba\u015fkan\u0131 Alassane Ouattara’n\u0131n 850 ila bin 100 asker i\u00e7in askeri m\u00fcdahaleye y\u00f6nelik \u00fc\u00e7 ayl\u0131k b\u00fct\u00e7e onay\u0131na haz\u0131r oldu\u011funun alt\u0131n\u0131 \u00e7izen Boukari-Yabara, “Senegal’in de di\u011fer \u00fclkeler d\u0131\u015f\u0131nda askeri m\u00fcdahaleye giri\u015fmek \u00fczere oldu\u011funu da g\u00f6r\u00fcyoruz. Ayr\u0131ca Cape Verde, askeri m\u00fcdahaleye haz\u0131r olduklar\u0131n\u0131 da a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Dolay\u0131s\u0131yla, ECOWAS \u00f6rne\u011finde, ECOWAS’\u0131n liderli\u011fi i\u00e7in \u015fu anda ECOWAS’\u0131n \u015fu anki ba\u015fkan\u0131 olan Nijeryal\u0131 Devlet Ba\u015fkan\u0131 Bola Tinubu, Fildi\u015fi Sahili’nden Alassane Ouattara, Senegal’den Macky Sall ve Nijerya’dan Faure Gnassingbe aras\u0131nda da bir m\u00fccadele var. Dolay\u0131s\u0131yla t\u00fcm bu liderler \u00e7o\u011funlukla Nijer’deki bu durumdan yararlanmaya \u00e7al\u0131\u015fan Bat\u0131l\u0131 \u00fclkelerin cebinde” \u015feklinde konu\u015ftu.<\/p>\n

“Kararlar i\u00e7in diplomatik m\u00fczakereler, diplomatik arabuluculuk yap\u0131lmal\u0131”<\/p>\n

Boukari-Yabara, Mali ve Burkina Faso’nun Nijer’e bir askeri m\u00fcdahale olmas\u0131 halinde bunu Mali ve Burkina Faso’ya y\u00f6nelik bir askeri m\u00fcdahale olarak de\u011ferlendireceklerini hat\u0131rlatarak, “ECOWAS’\u0131n askeri m\u00fcdahalesine kar\u015f\u0131 Nijer’le birlikte sava\u015fmaya haz\u0131r\u0131z gibi s\u00f6yleniyor. Yani Bat\u0131 Afrika’da olduk\u00e7a gergin bir durumday\u0131z. Ama bence kararlar i\u00e7in diplomatik m\u00fczakereler, diplomatik arabuluculuk yap\u0131lmal\u0131. Askeri m\u00fcdahale ancak \u00e7ok gergin bir duruma d\u00fc\u015fersek ger\u00e7ekle\u015febilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc biz ayn\u0131 zamanda alternatif arabulucuyuz. Mesela Kuzey Nijerya’n\u0131n geleneksel \u015feflerinden bir heyetimiz vard\u0131, Nijer rejimiyle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fck. Bu heyeti de ECOWAS’tan al\u0131yoruz, Ba\u015fkan Bazum’la g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyoruz” a\u00e7\u0131klamas\u0131nda bulundu.<\/p>\n

“Nijer’de Fransa’n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7ok g\u00fc\u00e7l\u00fc bir muhalefet var ve genel kamuoyunun Fransa hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncesi olduk\u00e7a k\u00f6t\u00fc”<\/p>\n

“Nijer’de genel kamuoyunun Fransa hakk\u0131ndaki d\u00fc\u015f\u00fcncesinin ger\u00e7ekten k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yleyebilirim” diyen Boukari-Yabara, \u015f\u00f6yle devam etti: <\/p>\n

“Darbeden dolay\u0131 kuzeye g\u00f6\u00e7 etkilendi”<\/p>\n

Nijer’de ya\u015fanan darbenin Afrika’da g\u00f6\u00e7\u00fc etkileyece\u011fine y\u00f6nelik soruyu yan\u0131tlayan Boukari-Yabara, “Nijer’deki darbe, Sahraalt\u0131 halklar\u0131n\u0131n Afrika’dan kuzeye g\u00f6\u00e7\u00fcn\u00fc etkiledi. Bilmemiz gereken \u015fey, Nijer’in ayn\u0131 zamanda Kuzey Afrika’dan Avrupa’ya g\u00f6\u00e7\u00fcn kontrol\u00fcnde de merkezi bir nokta oldu\u011fudur. Avrupa Birli\u011fi’nin yapt\u0131\u011f\u0131 bir kontrol noktas\u0131yd\u0131. Yani Nijer’de Avrupa Birli\u011fi’nin g\u00f6\u00e7le ilgilenen bir ofisi vard\u0131. G\u00f6\u00e7men meselesi Tunus i\u00e7in hayati \u00f6nem ta\u015f\u0131yor \u00e7\u00fcnk\u00fc buras\u0131 ayn\u0131 zamanda siyah Afrikal\u0131lar\u0131n Kuzey Afrika’dan kovulduklar\u0131 \u00fclke. Resmi olmayan bir t\u00fcr ambargo nedeniyle s\u0131n\u0131r kontrol\u00fcm\u00fcz alt\u0131nda. S\u0131n\u0131rlar\u0131n kapat\u0131lmas\u0131 ECOWAS \u00fclkelerini de ilgilendiriyor” dedi.<\/p>\n

“\u015eimdi \u00fc\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde yap\u0131lacak genel se\u00e7imler i\u00e7in bir t\u00fcr ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecine girdi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum”<\/p>\n

Nijer’in tarihinde bir\u00e7ok olay\u0131n ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 fakat sonuncusunun ilgin\u00e7 oldu\u011funa dikkati \u00e7eken Boukari-Yabara, “\u0130lk kez Nijer’de Frans\u0131z hegemonyas\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fccadele giri\u015fimlerini g\u00f6rd\u00fck. Nijer’deki Frans\u0131z askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bu \u00fclkedeki Frans\u0131z \u00e7\u0131karlar\u0131na da kar\u015f\u0131 bir su\u00e7lama var. Nijer’deki durumu Burkina Faso ve Mali’deki durumla ili\u015fkilendirmek ger\u00e7ekten \u00f6nemli. \u00c7\u00fcnk\u00fc Frans\u0131zlar\u0131n askeri a\u00e7\u0131dan k\u00fcresel kontrol\u00fc ele ge\u00e7irdi\u011fi Sahel b\u00f6lgesinde bir b\u00f6lgedeyiz. Ama Fransa Mali’den kovuldu, Burkina Faso’dan kovuldular ve Nijer’deki askeri \u00fcslerini yeniden faaliyete ge\u00e7irmeye karar verdiler. Ancak \u015fimdi Nijer’de Frans\u0131z askeri varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00e7ekilmesi \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulunan bir hareket var. ECOWAS heyetimiz daha iki g\u00fcn \u00f6nce eski ba\u015fkan Bazum’la g\u00f6r\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. \u015eimdi \u00fc\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde yap\u0131lacak genel se\u00e7imler i\u00e7in bir t\u00fcr ge\u00e7i\u015f s\u00fcrecine girdi\u011fimizi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Abdourahamane Tchiani, \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k bir ge\u00e7i\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klayan bir konu\u015fma yapt\u0131. Nijer’in anayasas\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek ve Nijer’de yeni bir siyasi rejim benimsemek i\u00e7in. Ama hala askeri m\u00fcdahale tehdidi alt\u0131nday\u0131z. Dolay\u0131s\u0131yla durum olduk\u00e7a gergin. ve bu durumun bundan sonraki geli\u015fimi konusunda dikkatli olmal\u0131y\u0131z” diye konu\u015ftu.<\/p>\n

“Nijer’deki Rus varl\u0131\u011f\u0131 asl\u0131nda pek \u00f6nemli de\u011fil”<\/p>\n

Rusya ve Wagner’in Nijer’de ya\u015fananlarla ba\u011flant\u0131s\u0131 hakk\u0131nda konu\u015fan Amzat Boukari-Yabara, “Nijer, Mali ya da Burkina Faso gibi g\u00fc\u00e7l\u00fc bir devrim ya\u015fayan bir \u00fclke de\u011fil. Nijerya \u00f6rne\u011finde, \u00e7ok ilgin\u00e7 bir lidere sahip olsak da asl\u0131nda durum b\u00f6yle de\u011fil. \u0130lk kez eski s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7 Fransa’dan kopma durumuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z. Siyasi ve diplomatik olarak konu\u015fan Vladimir Putin, anayasal d\u00fczene sayg\u0131 g\u00f6sterilmesi \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131nda bulundu. Bu diplomatik bir \u00e7a\u011fr\u0131d\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc bu durumda hi\u00e7bir devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n darbeyi tan\u0131mas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Ancak bu arada Nijer’de \u00e7ok say\u0131da Rus bayra\u011f\u0131 g\u00f6rd\u00fck. Fransa’n\u0131n Bat\u0131 Afrika’da hegamonik oldu\u011fu d\u00f6nemde \u00e7ok say\u0131da Frans\u0131z bayra\u011f\u0131n\u0131n bulundu\u011funu da hat\u0131rlatmam\u0131z gerekiyor. \u0130nsanlar Frans\u0131z ya da yeni s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7ler taraf\u0131ndan para \u00f6denen Frans\u0131z bayra\u011f\u0131 sall\u0131yordu. Nijer’deki Rus varl\u0131\u011f\u0131 asl\u0131nda pek \u00f6nemli de\u011fil \u00e7\u00fcnk\u00fc Nijer’de, Afrika’n\u0131n en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc olan ABD’nin askeri insans\u0131z hava ara\u00e7lar\u0131, \u00fcsleri var. Ayr\u0131ca bin 500 Frans\u0131z askeri var ve bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu da kom\u015fu \u00fclke \u00c7ad’da bulunuyor” ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n

“T\u00fcrkiye Afrika’da ne istedi\u011fini biliyor”<\/p>\n

T\u00fcrkiye’nin Sahel’de iyi bir tan\u0131t\u0131m yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan Boukari-Yabara, \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: <\/p>\n

“Birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce Niamey’de bir konferans yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131 hat\u0131rl\u0131yorum. Nijer’deki T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi de oradayd\u0131. Seyirciler aras\u0131ndayd\u0131 ve ana konuklardan biriydi. San\u0131r\u0131m kendisi bu konferansta haz\u0131r bulunan tek yabanc\u0131 b\u00fcy\u00fckel\u00e7iydi. Dolay\u0131s\u0131yla T\u00fcrkiye’nin b\u00f6lgede \u00e7ok etkili oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Nijerli \u00f6\u011frencilerin de \u0130stanbul’da, Ankara’da ve Mu\u011fla’da T\u00fcrkiye \u00fcniversitelerinde e\u011fitim g\u00f6rd\u00fcklerini biliyoruz. T\u00fcrkiye ile Nijer aras\u0131nda, Bat\u0131 Afrika \u00fclkelerinin \u00e7o\u011funda ekonomik olarak, siyasi olarak, diplomatik olarak y\u00fckseli\u015fte olan bir i\u015f birli\u011fimiz var. T\u00fcrkiye Nijer’de bulunmaktad\u0131r. Kazan-kazan, ortakl\u0131k ihtimalinin oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Kazan-kazan ili\u015fkisi T\u00fcrkiye’nin Afrika politikas\u0131yla ger\u00e7ekten \u00e7ok iyi anlat\u0131l\u0131yor. Bu arada Afrika’n\u0131n da yeni jeopoliti\u011fin merkezini nas\u0131l anlamas\u0131 gerekti\u011fi konusunda ele\u015ftirel olmam\u0131z gerekiyor. Gen\u00e7li\u011fi ve beyni i\u00e7in Afrika’n\u0131n do\u011fal kaynaklar\u0131n\u0131, pazarlar\u0131n\u0131, pazarlar\u0131n\u0131 arayan bir\u00e7ok yabanc\u0131 g\u00fcc\u00fcn Afrika \u00e7\u0131karlar\u0131n\u0131n yeni bir \u015fekilde yeniden yap\u0131land\u0131r\u0131lmas\u0131 gibi. Bu, Nijer ve di\u011fer Bat\u0131 Afrika \u00fclkelerinin T\u00fcrkiye’den ne bekledi\u011finiz konusunda T\u00fcrkiye ile net bir siyasi ili\u015fki geli\u015ftirmek gerekiyor. T\u00fcrkiye Afrika’da ne istedi\u011fini biliyor. Ancak T\u00fcrkiye’den ne istedi\u011finizi ve T\u00fcrkiye’den ne istemedi\u011finizi net bir \u015fekilde s\u00f6ylemek gerekirse, hepsi bu ili\u015fkileri g\u00fc\u00e7lendirmek istiyor. Bu ili\u015fkiler ayn\u0131 zamanda sivil toplum i\u00e7in de ge\u00e7erli olmal\u0131d\u0131r. Afrikal\u0131 \u00f6\u011frencilerle T\u00fcrk \u00f6\u011frenciler aras\u0131nda de\u011fi\u015fim olmal\u0131. Bunun, Nijer veya di\u011fer Afrika \u00fclkeleri ile T\u00fcrkiye veya Afrika d\u0131\u015f\u0131ndaki herhangi bir \u00fclke aras\u0131nda e\u015fit ili\u015fki olmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorum. Bu durum eski Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fcc\u00fcn\u00fcn reddedilmesiyle ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Afrika’n\u0131n, T\u00fcrkiye dahil d\u00fcnyan\u0131n geri kalan\u0131yla ili\u015fkilerinde yeni bir zemin olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7mas\u0131 gerekiyor.” – ANKARA<\/p>\n

Kaynak: \u0130hlas Haber Ajans\u0131 \/ Politika <\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pan-Afrika Ligi Ba\u015fkan\u0131 ve Afrikal\u0131 siyaset\u00e7i Amzat Boukari-Yabara, “(Nijer’de) Durum \u00e7ok gergin, hala askeri m\u00fcdahale tehdidi alt\u0131nday\u0131z. \u0130lk kez eski s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7 Fransa’dan kopma durumuyla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z” dedi.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":117629,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[28],"tags":[3973,1143,13112,15,160],"class_list":["post-117628","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-politika","tag-afrika","tag-durum","tag-nijer","tag-turkiye","tag-ulke"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/117628","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=117628"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/117628\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":117630,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/117628\/revisions\/117630"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/117629"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=117628"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=117628"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=117628"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}