{"id":120066,"date":"2023-08-28T13:51:04","date_gmt":"2023-08-28T13:51:04","guid":{"rendered":"https:\/\/haberulus.net\/?p=120066"},"modified":"2023-08-28T13:51:04","modified_gmt":"2023-08-28T13:51:04","slug":"uzmani-uyardi-evinizi-sariya-boyamayin","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/haberulus.net\/?p=120066","title":{"rendered":"Uzman\u0131 uyard\u0131: Evinizi sar\u0131ya boyamay\u0131n"},"content":{"rendered":"<p>K\u00fcresel \u0131s\u0131nma nedeniyle b\u00f6cek pop\u00fclasyonu art\u0131\u015f g\u00f6sterirken, son 10 y\u0131ld\u0131r yeni sivrisinek t\u00fcrleri de ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. \u00d6zellikle k\u0131y\u0131 kesimlerde g\u00f6r\u00fclen sinek ve sivrisineklerin ya\u015fama g\u00fcc\u00fc y\u00fczde 90, \u00fcreme g\u00fcc\u00fc ise y\u00fczde 80 oran\u0131nda artt\u0131.<\/p>\n<p>Sinek pop\u00fclasyonunun bir\u00e7ok yeni hastal\u0131\u011f\u0131 da beraberinde getirdi\u011fine dikkat \u00e7eken Bursa Uluda\u011f \u00dcniversitesi Parazitoloji Anabilim Dal\u0131 Ba\u015fkan\u0131 Prof. Dr. Levent Ayd\u0131n, \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n<p>\u201cK\u00fcresel iklim de\u011fi\u015fiminin sonucunda baz\u0131 hastal\u0131klar\u0131m\u0131z var ki, bunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 sinek ve kene, bir\u00e7ok ektoparazit ile ge\u00e7iyor. Son y\u0131llarda da bunlarda art\u0131\u015f veya yeni yeni hastal\u0131klar g\u00f6r\u00fclmeye ba\u015fland\u0131. Dang hummas\u0131, Bat\u0131 Nil hummas\u0131 gibi ya da yeni s\u0131tma vakalar\u0131.\u00a0 Sinekler, bin 500 tane patojeni insanlara ta\u015f\u0131yabiliyor. Bundan sonraki y\u0131llarda da iklim de\u011fi\u015fiminin etkisiyle-genelde ektoparazitler, artropotlar y\u00fczde 60-70 nem, 22-26 derece \u0131s\u0131lar\u0131 \u00e7ok severler ki- k\u0131\u015f\u0131n olmamas\u0131 ile giderek artacaklar. Baz\u0131 sinek t\u00fcrleri, 8 dereceye kadar \u00fcremelerine devam eder. Genelde 12 derecenin alt\u0131nda t\u00fcm artropodlar ortamdan \u00e7ekilirler. Son y\u0131llarda g\u00f6r\u00fcyoruz mesela baz\u0131 yay\u0131nlarda var, sineklerin, sivrisineklerin ya\u015fama g\u00fcc\u00fc y\u00fczde 90 artt\u0131. \u00dcreme g\u00fc\u00e7leri y\u00fczde 80 artt\u0131. Bir\u00e7ok hastal\u0131kla kar\u015f\u0131la\u015fma riskimiz var.\u201d<br \/><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/28\/sitma2.1_23612391.jpg\" alt=\"\" title=\"\"><\/p>\n<p><strong>\u201cP\u0130YASADAK\u0130 \u00dc\u00c7 \u0130LA\u00c7TAN \u0130K\u0130S\u0130 ZEH\u0130R\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Sinekle m\u00fccadelede kullan\u0131lan ila\u00e7lar\u0131n da riskine dikkat \u00e7eken Prof. Dr. Ayd\u0131n, \u201c\u0130nan\u0131lmaz \u00e7evre ila\u00e7lamalar\u0131 yap\u0131ld\u0131. 1960\u2019larda \u00e7evre ila\u00e7lar\u0131, zirai ila\u00e7lar ya da veteriner hayvan ila\u00e7lar\u0131n\u0131n, pestisitler dedi\u011fimiz grubunun \u00fcretimi y\u0131lda 800 milyon dolard\u0131. \u015eu anda 60 milyar dolara geldi. Bunun anlam\u0131 \u015fu, her piyasadaki \u00fc\u00e7 ila\u00e7tan ikisi asl\u0131nda bir ila\u00e7 de\u011fil, zehir. Ve bunlar\u0131 f\u00fctursuzca kullan\u0131yoruz. Su kaynaklar\u0131m\u0131z\u0131, \u00e7evremizi kirletiyoruz ki, artan kanser vakalar\u0131na bakarsan\u0131z, genetik fakt\u00f6rlerin d\u0131\u015f\u0131nda yepyeni kanser vakalar\u0131 \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131, bir art\u0131\u015f var\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n<p>Bir\u00e7ok zirai ilac\u0131n, hastal\u0131k g\u00f6r\u00fclmeden kullan\u0131lmas\u0131n\u0131n bir faydas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Prof. Dr. Ayd\u0131n, \u201cPestisitleri kullanmak da bir sorumluluk gerektiriyor. Ki bunlar\u0131n baz\u0131lar\u0131n\u0131n koruyucu \u00f6zellikleri de yok. Hastal\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcz zaman kullanacaks\u0131n\u0131z. Bazen bak\u0131yorsunuz bir zirai i\u015fletmeye girdi\u011finiz zaman, \u015feftali zararl\u0131s\u0131 gelmeden kullanal\u0131m. Zararl\u0131y\u0131 g\u00f6rmeden rutine ba\u011flam\u0131\u015flar, \u2018Martta bunu kullanal\u0131m, nisanda bunu kullanal\u0131m\u2019 Bunlar\u0131n bir daha tekrardan ele al\u0131nmas\u0131 ve koordine edilmesi laz\u0131m\u201d dedi.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/28\/sitma3.1_23612389.jpg\" alt=\"\" title=\"\"><\/p>\n<p><strong>\u201c\u00c7ALAR SAAT G\u0130B\u0130 \u00d6NLEMLER ALMAMIZ LAZIM\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Yeni hastal\u0131klar\u0131n ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan Prof. Dr. Ayd\u0131n, tek bir sa\u011fl\u0131k konsepti alt\u0131nda \u00f6nlemlerin al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fini belirterek, \u201cBir \u00e7alar saat gibi \u00f6nlemler almam\u0131z laz\u0131m. Bak\u0131n bu ortamda yeni bir yere HES yap\u0131yorsunuz. Hidroelektrik Santrali. Mesela GAP projesi. Bu projelerde Bay\u0131nd\u0131rl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131, DS\u0130 gibi Sa\u011fl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile Tar\u0131m Bakanl\u0131\u011f\u0131 da bu projenin en ba\u015f\u0131nda olacak. Burada ne de\u011fi\u015fir? \u0130klim de\u011fi\u015firse ne de\u011fi\u015fir? Bunlar\u0131 art\u0131k es ge\u00e7emeyiz. Bunlar de\u011fi\u015firse hangi vekt\u00f6rler gelir, bunlara ba\u011flant\u0131l\u0131 hangi hastal\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz gibi yakla\u015f\u0131mlar\u0131 de\u011ferlendirmeliyiz, asl\u0131nda bunun ad\u0131 bir nevi tek sa\u011fl\u0131k konseptidir. T\u0131p hekimi, di\u015f hekimi, veteriner hekim fark etmez. Herkesin birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 laz\u0131m. \u00d6zellikle vekt\u00f6r hastal\u0131klar\u0131nda. Ki \u015funu biliyoruz, D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn a\u00e7\u0131klamas\u0131, her 100 hastal\u0131ktan 61\u2019i zoonos, hayvansal k\u00f6kenli. G\u0131da olabilir, vekt\u00f6r olabilir, k\u00f6kenli. D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn verilerine g\u00f6re her sene 5 yeni hastal\u0131k ekleniyor. 3\u2019\u00fc yine zoonos. Bu tip haz\u0131rl\u0131klar\u0131n bir konsept \u00e7ap\u0131nda haz\u0131rlanmas\u0131 gerekiyor\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/28\/sitma4.1_23612393.jpg\" alt=\"\" title=\"\"><\/p>\n<p><strong>\u201cHER SENE 1,5-2 M\u0130LYON \u0130NSAN \u00d6L\u00dcYOR\u201d<\/strong><\/p>\n<p>D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc\u2019n\u00fcn 60 y\u0131ld\u0131r s\u0131tma ile m\u00fccadele i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ancak kesin bir sonu\u00e7 alamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatan Prof. Dr. Ayd\u0131n, \u201cBenim bildi\u011fim 300 milyon hasta var. Her sene 1,5- 2 milyon insan \u00f6l\u00fcyor. Ger\u00e7ek anlamda asl\u0131nda bakt\u0131\u011f\u0131n\u0131z zaman, 60 y\u0131ll\u0131k bir pandemi. \u015eu andaki teknoloji ile a\u015f\u0131 \u015fans\u0131 g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyor. Tabii bir a\u015f\u0131 \u00fcretildi ama \u00e7ok iyi \u00e7al\u0131\u015fm\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc D\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc biliyor, biz insanlar ara konak\u00e7\u0131y\u0131z. Son konak\u00e7\u0131 sinek. Teknolojiyle belki bunun a\u015f\u0131s\u0131 da bulunacak. Covid\u2019de daha \u015fansl\u0131yd\u0131k. Vir\u00fcslere kar\u015f\u0131 a\u015f\u0131y\u0131 yapabiliyorduk ama s\u0131tma. Tabii ki bu ortamda s\u0131tma ya da benzer hastal\u0131klarda bir art\u0131\u015f beklemek normaldir\u201d dedi.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/28\/sitma5.1_23612396.jpg\" alt=\"\" title=\"\"><\/p>\n<p><strong>\u201cBAH\u00c7EN\u0130Z\u0130N B\u0130R B\u00d6L\u00dcM\u00dcNE LAVANTA D\u0130K\u0130N\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Sinek \u0131s\u0131r\u0131klar\u0131na kar\u015f\u0131 al\u0131nabilecek \u00f6nlemleri de hat\u0131rlatan Prof. Dr. Ayd\u0131n, \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n<p>\u201cBireysel korunma esast\u0131r. Uzun kollu ve a\u00e7\u0131k renkli giymek ya da bulundu\u011funuz ortamlarda, bir oday\u0131 ila\u00e7lamadan \u00f6nce sinek telleri \u00f6nemlidir. K\u0131r\u0131m-Kongo\u2019da da benzeri bir \u015fey oldu. \u2018Pa\u00e7alar\u0131n\u0131z\u0131 \u00e7oraplar\u0131n\u0131z\u0131n i\u00e7ine sokun\u2019 deyince, \u2018Bu mudur?\u2019 dediler. Evet, \u00e7\u00f6z\u00fcm buydu. Uzun kollu giyinin, s\u0131k s\u0131k kendinizi aray\u0131n. Bireysel korunmad\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc avc\u0131 bir keneydi, yerden geliyordu. Basit g\u00f6r\u00fcnen ama bireysel korunma \u00f6nlemleri \u00f6nemlidir. Sar\u0131 renk, genelde t\u00fcm b\u00f6ceklerde cazibe rengidir. Mesela evinizin d\u0131\u015f cephesini sar\u0131ya boyamay\u0131n. Sinek gelmeyecek mi, gelecek. Daha az gelir. Ya da koruyucu \u00f6nlemler al\u0131n. Bah\u00e7enizin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne lavanta dikin. \u00c7\u00fcnk\u00fc \u00e7ok iyi, g\u00fczel bir repellenttir, kovucudur. Ama bu s\u0131f\u0131rlar m\u0131? Sinek ve keneyi s\u0131f\u0131rlayamazs\u0131n\u0131z. Minimuma indirme yollar\u0131na bakars\u0131n\u0131z.\u201d<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/28\/sitma1.1_23612384.jpg\" alt=\"\" title=\"\"><\/p>\n<p><strong>\u201c\u00d6NEML\u0130 OLAN KI\u015eLAK \u0130LA\u00c7LAMA\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Sinekle m\u00fccadelenin k\u0131\u015f aylar\u0131nda da yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini belirten Prof. Dr. Ayd\u0131n, \u201cMesela belediyeler, \u00e7evre ila\u00e7lamalar\u0131 yap\u0131yor. \u00d6nemli olan larvasitlerdir, k\u0131\u015flak ila\u00e7lamalar\u0131d\u0131r. Yaz ila\u00e7lamalar\u0131nda \u015funu s\u00f6yleyeyim, att\u0131klar\u0131 10 mikronluk bir partik\u00fcl, 56 dakika havada kal\u0131yor, soluyoruz. Ama k\u0131\u015flak ila\u00e7lamalar\u0131n\u0131n larva m\u00fccadelesini s\u0131k\u0131 tutarsak, yaz ila\u00e7lamalar\u0131 minimuma iner. Nerede yap\u0131l\u0131r? \u00c7\u00f6pl\u00fcklerde, kanalizasyon ar\u0131tma tesislerinde, sine\u011fin yuvalanaca\u011f\u0131 yerlerde. Ya da k\u00fc\u00e7\u00fck su birikintilerini, ev \u00e7evrenizden yok edin. Bunlar asl\u0131nda kolektif bir m\u00fccadeledir. R\u00f6gar kapa\u011f\u0131nda, bir kanalizasyon ar\u0131tma tesisinde ya da birikim alanlar\u0131nda, larvay\u0131 engellerseniz; zaten bahardan sonra sinek pop\u00fclasyonu az olur\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/28\/sitma6.1_23612386.jpg\" alt=\"\" title=\"\"><\/p>\n<p><strong>\u201cS\u0130GARA \u0130\u00c7ENLER Y\u00dcKSEK R\u0130SK ALTINDA\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Karbondioksit sal\u0131n\u0131m\u0131n\u0131n sinekleri \u00e7ekti\u011fini ve sigara i\u00e7en ki\u015filerin \u0131s\u0131r\u0131lma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n daha y\u00fcksek oldu\u011funu belirten Prof. Dr. Ayd\u0131n, \u201cBir s\u00fcr\u00fc fakt\u00f6r var ama temel fakt\u00f6rlerden birisi; karbondioksiti en \u00e7ok saland\u0131r. Tabii ki nefes darl\u0131\u011f\u0131, ast\u0131m\u0131 olan ya da \u00e7ok sigara t\u00fcketenler. Karbondioksit tek ba\u015f\u0131na de\u011fildir ama bir\u00e7ok fakt\u00f6r\u00fcn belki de temellerinden biridir\u201d dedi. (DHA)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Prof. Dr. Levent Ayd\u0131n, s\u0131tma ile m\u00fccadeleyle ilgili uyar\u0131larda bulunarak, &#8220;Sar\u0131 renk, genelde t\u00fcm b\u00f6ceklerde cazibe rengidir. Mesela evinizin d\u0131\u015f cephesini sar\u0131ya boyamay\u0131n&#8221; dedi.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":120067,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[30],"tags":[159,1564,13819,177,13432],"class_list":["post-120066","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglik","tag-hasta","tag-ilac","tag-prof-dr-aydin","tag-saglik","tag-sinek"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/120066","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=120066"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/120066\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":120068,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/120066\/revisions\/120068"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/120067"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=120066"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=120066"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=120066"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}