Bir zamanlar bat\u0131da bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve finans sisteminin temellerinin at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Londra’da, \u015fimdi de merkez bankas\u0131 taraf\u0131ndan olu\u015fturulacak \u201cdijital sterlinin\u201d \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n
D\u00fcnya genelinde merkez bankalar\u0131n\u0131n \u201cdijital para birimi (CBDC)\u201d olu\u015fturma konusundaki yar\u0131\u015f\u0131 devam ederken, giderek nakit kullan\u0131m\u0131n\u0131n azald\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fcnyada a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak kullan\u0131lmas\u0131 planlanan \u201cdijital paran\u0131n\u201d ki\u015fisel \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ve toplumsal haklar a\u00e7\u0131s\u0131ndan yarataca\u011f\u0131 riskler de tart\u0131\u015fma konusu.<\/p>\n
\u0130ngiltere Merkez Bankas\u0131\u2019n\u0131n (BoE) \u015eubat 2023\u2019te resmi internet sitesinde yer alan a\u00e7\u0131klamada, dijital para biriminin BoE taraf\u0131ndan desteklenece\u011fi belirtilerek, t\u00fcketicinin bu para birimini kullanabilmesi i\u00e7in \u00f6zel bir \u015firket taraf\u0131ndan sa\u011flanacak \u201cdijital c\u00fczdan\u0131n\u201d kullan\u0131laca\u011f\u0131 aktar\u0131ld\u0131.<\/p>\n
Her ne kadar dijital para biriminin BoE taraf\u0131ndan desteklense de t\u00fcketicinin s\u00f6z konusu finansal hizmeti ancak \u00f6zel bir \u015firket arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla alabilece\u011fi, bunun da \u00f6zel \u015firketin ileride ne kadar \u015feffaf hareket edece\u011fi, ki\u015fisel haklar\u0131n ne kadar korunabilece\u011fi konusunda soru i\u015faretleri yaratt\u0131\u011f\u0131 belirtiliyor.<\/p>\n
Genel risk ya da \u00e7ekincelerden birinin \u201ckullan\u0131c\u0131n\u0131n dijital c\u00fczdan\u0131ndaki sterlini istedi\u011fi gibi \u00f6zg\u00fcrce harcay\u0131p harcayamayaca\u011f\u0131\u201d meselesi oldu\u011fu aktar\u0131l\u0131rken, uzmanlar, daha \u00f6nce \u201cBlack Mirror\u201d dizisinin \u201cBa\u015f \u00fcst\u00fc \u00e7ak\u0131lmak (Nosedive)\u201d b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde de konu edildi\u011fi \u00fczere, insanlar\u0131n ileride kullan\u0131lacak algoritmalar yoluyla sosyal kredi skorlar\u0131 \u00fczerinden harcamalar\u0131n\u0131n k\u0131s\u0131tlanmas\u0131ndan, riskli g\u00f6r\u00fclen harcamalara onay verilmemesinden dolay\u0131 endi\u015fe etti\u011fini aktard\u0131.<\/p>\n
Uzmanlar, bug\u00fcn insan hayat\u0131nda olan algoritmalar\u0131n, dijital bir para biriminin denetlenmesinde \u00f6nemli bir rol oynayaca\u011f\u0131na kesin g\u00f6z\u00fcyle bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etti.<\/p>\n
BoE taraf\u0131ndan olu\u015fturulmas\u0131 planlanan \u201cdijital sterlinin\u201d asl\u0131nda bir para biriminden ziyade \u00f6deme sistemi oldu\u011fu, faiz getirmeyece\u011fi i\u00e7in tasarruf \u015fekli olarak g\u00f6r\u00fclemeyece\u011fi belirtiliyor.<\/p>\n
\u2018PARAMIZIN YER\u0130N\u0130 ALACAK G\u0130B\u0130 G\u00d6R\u00dcN\u00dcYOR\u2019<\/b><\/p>\n
\u201cParasal geni\u015fleme (Quantative Easing)\u201d ismini ortaya atan, merkez bankalar\u0131n\u0131n politikalar\u0131na y\u00f6n vermi\u015f d\u00fcnyaca \u00fcnl\u00fc ekonomi Profes\u00f6r\u00fc Richard Werner yapt\u0131\u011f\u0131 a\u00e7\u0131klamada, insanlar\u0131n halihaz\u0131rda nakde ek olarak \u00e7ok say\u0131da \u00f6deme sistemi se\u00e7ene\u011fine sahip oldu\u011funu aktararak, asl\u0131nda dijital para birimlerine ihtiya\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<\/p>\n
Winchester \u00dcniversitesi Ekonomi Profes\u00f6r\u00fc Werner, \u201c(Merkez bankalar\u0131n\u0131n dijital para birimlerinin) \u0130nsanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu i\u00e7in ay\u0131rt edici, fark edilebilir, do\u011frudan bir faydas\u0131 yok. Zaten verimli bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015fan \u00f6deme sistemimiz var. Yine de bunu ger\u00e7ekle\u015ftirebilmek i\u00e7in \u00e7ok sert ve olduk\u00e7a agresif bir \u015fekilde zorluyorlar. (Merkez Bankas\u0131 Dijital Para Birimi-CBDC) Bizim i\u00e7in iyi mi? Tabii ki buna ihtiyac\u0131m\u0131z olmad\u0131\u011f\u0131 sonucuna vard\u0131\u011f\u0131m\u0131z i\u00e7in sadece s\u0131radan insanlar i\u00e7in iyi olamayaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyebiliriz.\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
\u2018SIRADAN ANLAMDA PARA OLMAYACAK\u2019<\/b><\/p>\n
Werner, dijital paran\u0131n asl\u0131nda programlanabildi\u011fini belirterek, \u201cBuna merkez bankac\u0131lar\u0131 b\u00f6yle diyorlar. Bu programlama \u00f6zelli\u011fi ile \u00e7ok ilgileniyor gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyorlar. Bu, yeni para biriminin asl\u0131nda s\u0131radan anlamda para birimi olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir. Param\u0131z\u0131n yerini alacak gibi g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor.\u201d dedi.<\/p>\n
Warner, dijital para biriminin programlanabilme \u00f6zelliklerine dair, \u201cNe zaman \u00f6deme yapmak isterseniz, ister bir otob\u00fcs bileti, ister bir tatil olsun, her ne sat\u0131n al\u0131rsan\u0131z al\u0131n, kontrol edenin iznine ihtiyac\u0131n\u0131z olacak. Programlanabilir olma \u00f6zelli\u011fi, yapmak istedi\u011finiz \u015feyi yapma yetene\u011finizi kontrol eden bir denetleyici oldu\u011fu anlam\u0131na gelir.\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n
Merkez bankalar\u0131 taraf\u0131ndan geli\u015ftirilecek dijital para birimlerinin k\u0131sa zamanda a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 \u00f6deme sistemi halini alaca\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan Warner, kamuoyu taraf\u0131ndan gerekli bask\u0131 olu\u015fturulmazsa totaliter bir kontrol d\u00fczeni olu\u015fturabilece\u011fi uyar\u0131s\u0131nda bulundu.<\/p>\n
Olu\u015fturulacak dijital para biriminin yeri geldi\u011finde kullan\u0131m\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131rlanabilece\u011fini ya da sosyal profiline g\u00f6re baz\u0131 harcamalar\u0131n reddedilebilece\u011fini belirten Werner, \u015funlar\u0131 kaydetti:<\/p>\n
\u201cBunun algoritmalar\u0131 kullanacaklar\u0131 anlam\u0131na gelmesi gerekti\u011fini biliyoruz. Algoritmalar, otomatiktir ve sahadaki ger\u00e7ek durumu dikkate almazlar. \u00d6rne\u011fin, harcama giri\u015fiminiz reddedildi. Buna kar\u015f\u0131 anlaml\u0131 bir \u015fekilde itiraz etmenin herhangi bir pratik yolu olmas\u0131 muhtemel de\u011fildir. Bir s\u00fcre\u00e7 olabilir ama bu haftalar, belki aylar, belki y\u0131llar alacakt\u0131r.\u201d<\/p>\n
\u2018NAK\u0130T \u00d6ZG\u00dcRL\u00dcKT\u00dcR KULLANIN\u2019<\/b><\/p>\n
Brezilya’da CBDC denemelerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 hat\u0131rlatan Werner, bir grup hackerin bu dijital para birimlerinin altyap\u0131s\u0131n\u0131n gerekti\u011finde \u00f6demelerin k\u0131s\u0131tlanmas\u0131na hatta dijital c\u00fczdanlardaki paran\u0131n azalt\u0131lmas\u0131na imkan verecek \u015fekilde tasarland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtti.<\/p>\n
Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta son zamanlarda \u00e7ok say\u0131da ki\u015finin yeniden nakit kullan\u0131lmas\u0131 i\u00e7in seferber oldu\u011funu hat\u0131rlatan Werner, \u201cBu \u015fimdi yapabilece\u011fimiz \u00e7ok pratik bir \u015fey ve hepimiz yapmal\u0131y\u0131z. Nakit kullanmal\u0131y\u0131z. Esasen her zaman. Fiziksel olarak m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funca \u00e7ok i\u015flem i\u00e7in nakit kullanmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131n.\u201d dedi.<\/p>\n
As\u0131l meselenin toplumun ve ki\u015filerin tercihlerinin kontrol edilmesi oldu\u011funu belirten Werner, \u201c\u00d6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz\u00fc, insan haklar\u0131n\u0131 ve gelecek nesiller i\u00e7in gelece\u011fi korumak istiyorsak \u015fimdi yapmam\u0131z gereken budur. Bu, elitlerin, merkezi planlamac\u0131lar\u0131n ele ge\u00e7irme giri\u015fimidir. Her \u015fey \u00fczerinde kontrol sahibi olmak istiyorlar.\u201d de\u011ferlendirmesinde bulundu.<\/p>\n
Birle\u015fik Krall\u0131k\u2019ta son d\u00f6nemde baz\u0131 i\u015fletmelerin vitrinlerinde \u201cNakit \u00f6zg\u00fcrl\u00fckt\u00fcr, kullan\u0131n, yoksa kaybedeceksiniz\u201d yaz\u0131l\u0131 afi\u015flerin yer almas\u0131 dikkati \u00e7ekiyor.<\/p>\n
H\u00fck\u00fcmetin ve \u0130ngiltere Merkez Bankas\u0131\u2019n\u0131n olu\u015fturmay\u0131 planlad\u0131\u011f\u0131 dijital sterlinin tasarruf hesaplar\u0131nda kullan\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131n hat\u0131rlat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 afi\u015flerde, t\u00fcketicilerin gerekli g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde Avustralya ve Kanada’da oldu\u011fu gibi hesaplar\u0131na eri\u015fiminin dondurulabilece\u011fi uyar\u0131s\u0131nda bulunuluyor.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Merkez bankalar\u0131n\u0131n dijital para birimlerine ili\u015fkin riskler tart\u0131\u015f\u0131lmaya devam ederken bat\u0131da bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131n ve finans sisteminin temellerinin at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Londra’da merkez bankas\u0131 taraf\u0131ndan olu\u015fturulacak “dijital sterlin” \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yap\u0131l\u0131yor.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":121766,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[25],"tags":[5606,13923,646,845,5058],"class_list":["post-121765","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-ekonomi","tag-dijital","tag-dijital-para","tag-merkez","tag-tarafindan","tag-werner"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/121765","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=121765"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/121765\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":121767,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/121765\/revisions\/121767"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/121766"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=121765"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=121765"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=121765"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}