Nutuk\u2019ta olan 30 A\u011fustos\u2019un, Mustafa Kemal\u2019in kendi kaleminden hikayesi\u2026<\/p>\n
\u201cGer\u00e7ekte ordumuz ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 ve eksiklerini tamamlamak \u00fczere bulunuyordu. Ben, daha Haziran ortalar\u0131nda taarruza karar vermi\u015ftim. Bu karar\u0131m\u0131 yaln\u0131z Cephe Komutan\u0131 ile Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 ve Milli Savunma Bakan\u0131 biliyorlard\u0131. Bildirdi\u011fim tarihlerde bir geziyi vesile ederek \u0130zmit-Adapazar\u0131 y\u00f6n\u00fcne hareket etti\u011fim zaman, Ankara\u2019da Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 Fevzi Pa\u015fa Hazretleri\u2019yle g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fckten sonra, o zaman Milli Savunma Bakan\u0131 bulunan Kaz\u0131m Pa\u015fa Hazretleri\u2019ni Sar\u0131k\u00f6y istasyonuna kadar birlikte g\u00f6t\u00fcrerek, oraya davet etti\u011fim Cephe Komutan\u0131 \u0130smet Pa\u015fa Hazretleri ile birlikte, taarruz i\u00e7in gerekli haz\u0131rl\u0131klar\u0131n s\u00fcr\u2019atle tamamlanmas\u0131 ile ilgili kararlar ald\u0131k.<\/p>\n
Efendiler, art\u0131k B\u00fcy\u00fck Taarruz\u2019dan s\u00f6z a\u00e7ma s\u0131ras\u0131 geldi. Bilirsiniz ki, Sakarya Meydan Muharebesi\u2019nden sonra, d\u00fc\u015fman ordusu b\u00fcy\u00fck ve kuvvetli bir grupla Afyonkarahisar-Dumlup\u0131nar aras\u0131nda bulunuyordu. Bir ba\u015fka kuvvetli grubuyla da Eski\u015fehir b\u00f6lgesindeydi. Bu iki grup aras\u0131nda yedek kuvvetleri vard\u0131. Sa\u011f kanad\u0131n\u0131, Menderes dolaylar\u0131nda bulundurdu\u011fu kuvvetlerle, sol kanad\u0131n\u0131 da \u0130znik G\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fcn kuzey ve g\u00fcneyindeki kuvvetleriyle koruyordu. Denilebilir ki, d\u00fc\u015fman cephesi, Marmara\u2019dan Menderes\u2019e kadar uzan\u0131yordu. D\u00fc\u015fman ordusunun te\u015fkilat\u0131, \u00fc\u00e7 kolordu ve baz\u0131 m\u00fcstakil birliklerin mevcudu da \u00fc\u00e7 t\u00fcmeni bulmaktayd\u0131. Biz, Bat\u0131 Cephesi\u2019ndeki kuvvetlerimizi iki ordu halinde te\u015fkilatland\u0131rm\u0131\u015f ve d\u00fczenlemi\u015ftik. Bundan ba\u015fka, do\u011frudan do\u011fruya cepheye ba\u011fl\u0131 te\u015fkilat\u0131m\u0131z da vard\u0131. Bizim b\u00fct\u00fcn birliklerimiz on sekiz t\u00fcmen idi. Bundan ba\u015fka \u00fc\u00e7 t\u00fcmenli bir s\u00fcvari kolordumuz ve daha zay\u0131f mevcutlu iki s\u00fcvari t\u00fcmenimiz vard\u0131. Te\u015fkilat\u0131 birbirinden farkl\u0131 olan iki d\u00fc\u015fman ordusu birbiriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lsa, her iki taraf\u0131n insan ve t\u00fcfek kuvvetleri a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 birbirine denk bulunuyordu. Yaln\u0131z, Yunan ordusu, d\u00fcnyan\u0131n h\u00fcr ve kendisini destekleyen sanayiine dayand\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, makineli t\u00fcfek, top, u\u00e7ak, ta\u015f\u0131t, cephane ve teknik malzeme bak\u0131m\u0131ndan daha \u00fcst\u00fcn durumdayd\u0131. Di\u011fer taraftan bizim ordumuz s\u00fcvari say\u0131s\u0131 y\u00f6n\u00fcnden daha \u00fcst\u00fcn bulunuyordu.<\/p>\n
![](\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/30\/ataturk-fotograflari-depo-7-516x660-1.jpg\"\/)
<\/p>\n
1\u2019inci Ordu Komutan\u0131 Ali \u0130hsan Pa\u015fa\u2019n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 durum:<\/strong><\/p>\n Burada, s\u0131ras\u0131 gelmi\u015fken bir noktay\u0131 belirtmeliyim. Ordular\u0131m\u0131zdan birinin, 2\u2019inci Ordu\u2019nun komutan\u0131 bug\u00fcn Askeri \u015eura \u00fcyelerinden olan \u015eevki Pa\u015fa Hazretleri idi. 1\u2019inci Ordumuzun komutas\u0131n\u0131 Malta\u2019dan gelmi\u015f olan \u0130hsan Pa\u015fa\u2019ya vermi\u015ftik. \u0130hsan Pa\u015fa\u2019n\u0131n kendisini Divan-\u0131 Harbe kadar g\u00f6t\u00fcren yersiz ve davran\u0131\u015flar\u0131ndan dolay\u0131, ordu komutanl\u0131\u011f\u0131ndan uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti. Ger\u00e7ekten Ali \u0130hsan Pa\u015fa; ordunun disiplinini ve genel y\u00f6netimini bir \u00e7\u0131kmaza sokacak \u015fekilde hareket etti. \u00d6rnek olarak, ordusundaki ast kumandanlarda, \u00fcst komutanlara kar\u015f\u0131 itaatsizlik edecek durumlar yaratt\u0131.<\/p>\n S\u00f6z geli\u015fi, ambarlar\u0131n\u0131n mevcudunu g\u00fcnlerce haber vermeyerek ve haber verdirmeyerek genel yiyecek s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7ekildi\u011fi bir s\u0131rada, ans\u0131z\u0131n ambarlar\u0131n\u0131n bo\u015fald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve a\u00e7l\u0131k tehlikesinin bulundu\u011funu bildirdi.<\/p>\n Ast komutanlar\u0131, \u00fcstlerine kar\u015f\u0131 itaatsizli\u011fe ve g\u00f6revlerini yapmamaya k\u0131\u015fk\u0131rtma ve bu davran\u0131\u015flar\u0131 destekleme gibi tutumlar\u0131 yan\u0131nda, ordunun emirlere uyma ve g\u00f6rev duygusuyla oynayacak kadar entrikac\u0131 bir yarat\u0131l\u0131\u015fta oldu\u011fu kanaatini de uyand\u0131rd\u0131.<\/p>\n Ali \u0130hsan Pa\u015fa\u2019n\u0131n bilinen, kendisine has \u00f6zelliklerinden ba\u015fl\u0131calar\u0131 \u015funlard\u0131:<\/strong><\/p>\n En k\u00fc\u00e7\u00fck birliklere kadar b\u00fct\u00fcn ordusuna, \u00f6nemli \u00f6nemsiz her i\u015fin ve her karar\u0131n ancak kendisi taraf\u0131ndan verilece\u011fini telkin ederek, b\u00fct\u00fcn ordusunda yaln\u0131z kendisinin kudret sahibi oldu\u011funu zannettirmek. B\u00fcy\u00fcklerinden daha \u00fcst\u00fcn oldu\u011funu herkese ispatlamak d\u00fc\u015f\u00fcncesine kap\u0131lmak. Gerek resmi i\u015f gerek \u00f6zel davran\u0131\u015f bak\u0131m\u0131ndan b\u00fcy\u00fcklerinin itibarlar\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcrmeye \u00e7al\u0131\u015fmak. Sava\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan tedbirde yerindelik ve sinirde sa\u011flaml\u0131k y\u00f6nleriyle kendisini deneme f\u0131rsat\u0131 bulunmam\u0131\u015f olmakla birlikte, bu hususta anla\u015f\u0131lan karakteri \u015fuydu: Herhangi bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131\u011f\u0131 mutlaka ast\u0131na veya \u00fcst\u00fcne y\u00fckleme yolunu her zaman d\u00fc\u015f\u00fcnmesi. \u0130hsan Pa\u015fa, yumu\u015fak ve nazik davran\u0131\u015flardan \u00e7ok, sert ve resmi davran\u0131\u015fla i\u015f yapt\u0131rmay\u0131 gerekli bulur.<\/p>\n Ali \u0130hsan Pa\u015fa\u2019n\u0131n huyu ve ahlak\u0131 konusunda, kendisinin kurmay ba\u015fkan\u0131 iken \u00e7ekilmek zorunda kalan Yarbay Halit Bey\u2019in (Sonradan Kastamonu Milletvekili olmu\u015ftur) Bat\u0131 Cephesi Komutanl\u0131\u011f\u0131\u2019na verdi\u011fi 20 Ocak 1922 tarihli resim bir raporunun baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerini oldu\u011fu gibi bilginize sunaca\u011f\u0131m. Halit Bey, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019nda Irak\u2019ta da Ali \u0130hsan Pa\u015fa ile birlikte bulunmu\u015ftu. S\u00f6z\u00fcn\u00fc etti\u011fim raporda \u015fu c\u00fcmleler vard\u0131r:<\/p>\n Komutan\u0131m Ali \u0130hsan Pa\u015fa\u2019n\u0131n geldi\u011fi g\u00fcnden beri ast komutanlar\u0131n haysiyetini ve g\u00f6rev yapma iste\u011fini k\u0131racak davran\u0131\u015flar i\u00e7inde bulunmas\u0131 ve yap\u0131lan yaz\u0131\u015fmalardan anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olaca\u011f\u0131 \u00fczere Cephe Komutanl\u0131\u011f\u0131\u2019na kar\u015f\u0131 astlara hissettirecek derecede yak\u0131\u015f\u0131ks\u0131z bir haberle\u015fme kap\u0131s\u0131 a\u00e7mas\u0131, benlik kokusu hissedilen d\u00fc\u015f\u00fcnce yar\u0131\u015f\u0131na girmesi, d\u00fcnyan\u0131n de\u011fer verdi\u011fi ve sayg\u0131 duydu\u011fu cephe karargah\u0131n\u0131n n\u00fcfuzunu azaltmak istedi\u011fini anlat\u0131r bir davran\u0131\u015f tarz\u0131n\u0131 benimsemi\u015f olmas\u0131, beni ciddi olarak d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcrd\u00fc ve \u00fczd\u00fc. Davran\u0131\u015flar\u0131n\u0131 elimden geldi\u011fi kadar de\u011fi\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131m. Fakat yine b\u00fcy\u00fck bir fark g\u00f6remedim.<\/p>\n Ahlak\u0131nda yer etmi\u015f bencillik hastal\u0131\u011f\u0131, \u00fcn yapma h\u0131rs\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 k\u0131skan\u00e7l\u0131k ve sonsuz bir bencilli\u011fin etkisiyle ba\u015f olmak istedi\u011fi, davran\u0131\u015flar\u0131ndan ve ast komutanlar yan\u0131nda s\u00f6yledi\u011fi birbirine d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcc\u00fc s\u00f6zlerden anla\u015f\u0131l\u0131yordu. 11\u2019inci T\u00fcmen Komutan\u0131 istifam\u0131 i\u015fittikten sonra, bana gizli bir konu\u015fmada: \u201cali \u0130hsan Pa\u015fa\u2019n\u0131n Malta\u2019da iken kurtulmas\u0131 i\u00e7in Ferit Pa\u015fa\u2019ya mektuplar yazd\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve \u0130ngiliz mandas\u0131n\u0131 kabul etmek i\u00e7in kendi kar\u015f\u0131s\u0131nda saatlerce a\u00e7\u0131ktan a\u00e7\u0131\u011fa konu\u015fmalar ve tart\u0131\u015fmalar yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi. Ali \u0130hsan Pa\u015fa\u2019n\u0131n davran\u0131\u015flar\u0131na bakarak, bu s\u00f6zleri dikkat \u00e7ekici buldum\u2026 Astlardan gelen baz\u0131 evrak\u0131 cepheye, cepheden geleni astlara oldu\u011fu gibi g\u00f6ndererek kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 g\u00fcven duygular\u0131n\u0131 sarsma \u015feklindeki davran\u0131\u015flar\u0131 da ayr\u0131ca dikkati \u00e7ekmektedir. S\u00f6z geli\u015fi, \u015eeyhelvan da\u011f\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fman eline ge\u00e7i\u015fi ile ilgili yaz\u0131\u015fmalar\u0131n oldu\u011fu gibi 2\u2019nci Kolordu\u2019ya, 5\u2019inci Kolordu\u2019dan yaz\u0131lan baz\u0131 raporlar\u0131n da aynen cepheye yaz\u0131lmas\u0131 gibi. Buna ra\u011fmen, s\u00f6z konusu olay\u0131n sorumlulu\u011funu 5\u2019inci Kolordu Komutan\u0131\u2019na y\u00fcklemesi ve kendisinden cepheye \u015fikayette bulunmas\u0131 amirlik niteli\u011fi ile ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lamaz. Tevhid-i Efkar gazetesinde yay\u0131nlatt\u0131\u011f\u0131 hat\u0131ralar\u0131 aras\u0131nda, Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131 tarihinden bir g\u00fcn \u00f6nce, Musul g\u00fcneyinde, \u015earkat\u2019ta esir olan Dicle Grubunun esirlik sebebini yaln\u0131z o zaman grup komutan\u0131 olan (\u015eimdi Do\u011fu Cephesi\u2019nde T\u00fcmen Komutan\u0131 imi\u015f) Yarbay \u0130smail Hakk\u0131 Bey\u2019in \u00fczerine atmas\u0131 da bu karakterinin delilidir. Dicle Grubu 7, 9, 43, 18 ve 22\u2019nci Alaylarla Avc\u0131 alay\u0131ndan olu\u015fmu\u015ftur. Bunlardan ba\u015fka, ayr\u0131ca 5\u2019nci T\u00fcmen\u2019den \u00f6nce 13.000 ki\u015finin esir verilmesi, 50 kadar topun kayb\u0131, ger\u00e7ekte kendisinin \u015fartlara ve duruma uygun olmayarak verdi\u011fi bir emir y\u00fcz\u00fcndendir. \u0130\u015fte bu durum Musul ilinin kaybedilmesine yol a\u00e7t\u0131. Halbuki, ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 yap\u0131laca\u011f\u0131 belliydi. Gruba, Keyare mevziine \u00e7ekilmek i\u00e7in direktif verilseydi, \u0130ngilizler gruba tesir etmek \u015f\u00f6yle dursun yenemezlerdi bile. Bu gruba 5\u2019inci T\u00fcmen de kat\u0131labilirdi. Ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, esir olan sekiz piyade alay\u0131 elde bulunur ve Musul da bizde kal\u0131rd\u0131. Fakat sefil bir d\u00fc\u015f\u00fcnce mant\u0131\u011fa galebe \u00e7alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Hat\u0131ralar\u0131nda, Dicle boyundaki b\u00fct\u00fcn ba\u015far\u0131 ve Townshend\u2019in esir al\u0131nmas\u0131 \u015ferefi, kendisine maledilmi\u015ftir\u2026Her ba\u015far\u0131y\u0131 kendisine aitmi\u015f gibi g\u00f6steren yay\u0131nlar yapt\u0131rmaktan maksad\u0131, kamuoyunu aldatarak \u015f\u00f6hret ve mevki kazanmakt\u0131r. \u00dcnl\u00fc adamlar\u0131n hat\u0131ralar\u0131n\u0131 yay\u0131nlamak, millette \u00f6v\u00fcnme duygular\u0131n\u0131 canl\u0131 tutar ve gereklidir de. Ancak, tarihin sorumlu tutaca\u011f\u0131 kimselerin hareketlerini \u00f6v\u00fcn\u00fclecek \u015feyler aras\u0131nda saymak tarihi lekeler ve gelecek nesilleri yanl\u0131\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncelere s\u00fcr\u00fckler.<\/p>\n General Marshall\u2019\u0131n : \u201cYar\u0131n \u00f6\u011fleye kadar Musul\u2019u terk ediniz, aksi halde sava\u015f esirisiniz!\u201d emrini ald\u0131\u011f\u0131 zaman o b\u00fcy\u00fckl\u00fck taslayan Pa\u015fa Hazretleri, Sincar \u00c7\u00f6l\u00fc\u2019n\u00fc ge\u00e7erek Nusaybin\u2019e gitmek i\u00e7in General Marshall\u2019dan resmi bir yaz\u0131 ile kendisini koruyacak iki z\u0131rhl\u0131 otomobil istedi ve bunlar\u0131n koruyuculu\u011funda A\u015fir Bey\u2019le (\u015fimdiki Milli Savunma Bakan\u0131 M\u00fcste\u015far Yard\u0131mc\u0131s\u0131 A\u015fir Pa\u015fa\u2019d\u0131r) beni Musul\u2019da b\u0131rakarak Nusaybin\u2019e gitti. A\u015firetler aras\u0131nda h\u00fck\u00fcmetin manevi otoritesini de k\u0131rd\u0131. Bu durumu g\u00f6renlerin vicdan\u0131 s\u0131zlad\u0131. Zaho yoluyla, koruyucusuz gidebilirdi veya s\u00fcvari alarak \u00e7\u00f6lden ge\u00e7ebilirdi. Halep\u2019te \u0130ngiliz generalinden \u015fahs\u0131 i\u00e7in \u00f6zel tren istedi ve yolda hakarete u\u011framamas\u0131 i\u00e7in muhaf\u0131z bulundurulmas\u0131n\u0131 istemeyi de unutmad\u0131. Gerekti\u011finde hayat\u0131n\u0131n ve rahat\u0131n\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in milli \u015ferefi unutan Pa\u015fa Hazretleri\u2019nin ahlak\u0131na \u00f6rnek olmak \u00fczere yukar\u0131daki olaylar\u0131 dile getirdim<\/p>\n \u2026\u2026\u2026..Eski komutan\u0131ma ho\u015f g\u00f6r\u00fcnmedim. \u00c7\u00fcnk\u00fc h\u0131rs\u0131na hizmet etmedim ve dalkavuklu\u011funu yapmad\u0131m\u2026 Millete, Milli Ordu\u2019yu kuran ve zaferler kazanan b\u00fcy\u00fck komutanlar gibi asil ruhlu, iyi niyetli k\u0131lavuzlar, komutanlar gerekir. Orduda birlik ve uyumun bozulmas\u0131na, g\u00f6rev a\u015fk\u0131n\u0131n zay\u0131flamas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fanlar, dahi de olsalar zararl\u0131 birer \u015fahsiyettirler. Ben, \u00e7ekilen emekleri bildi\u011fim, giri\u015filen kutsal m\u00fccadelede ba\u015far\u0131ya ula\u015fmay\u0131 istedi\u011fim i\u00e7in, k\u00f6t\u00fc niyetli olmad\u0131\u011f\u0131ma ve \u00e7\u0131kar g\u00f6zetmedi\u011fime namusum ve mukaddesat\u0131m \u00fczerine yemin ederek bunlar\u0131 anlatmaya c\u00fcr\u2019et ettim. \u0130ran\u2019da, Kafkasya\u2019da uzun s\u00fcre yaverli\u011fini yapan (\u015fimdi Birinci Ordu Harekat \u015eubesi M\u00fcd\u00fcr\u00fc) Binba\u015f\u0131 Cemil Bey, son g\u00fcnlerde bana : \u201ciyi ki Ali \u0130hsan Pa\u015fa, Milli M\u00fccadele\u2019nin ba\u015flang\u0131c\u0131nda Anadolu\u2019da bulunmad\u0131. Malta\u2019da bulundu\u011fu iyi oldu. Aksi halde, hi\u00e7 \u015f\u00fcphe yok ki, ayk\u0131r\u0131 bir yol tutard\u0131.\u201d dedi. Pa\u015fa\u2019n\u0131n nas\u0131l bir insan oldu\u011funu \u00e7ok iyi bilen Cemil Bey, pek do\u011fru s\u00f6ylemi\u015ftir\u2026 Ulu Tanr\u0131\u2019dan \u201ck\u0131\u015f uykusuna yatm\u0131\u015f y\u0131lana g\u00fcne\u015f g\u00f6stermesin\u201d dile\u011finde bulunurum.<\/p>\n Efendiler, Ali \u0130hsan Pa\u015fa, Meclis\u2019teki muhalifler grup ileri gelenleri ile de temas ve haberle\u015fmelerde bulunuyordu. Kendisinin komutanl\u0131\u011f\u0131na son verilerek, hakk\u0131nda kanuni i\u015fleme devam edilmek \u00fczere Milli Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131 emrine verilmesini onaylad\u0131\u011f\u0131m 18 Haziran 1922 g\u00fcn\u00fcn\u00fcn ertesinde, yani 19 Haziran tarihinde, o zaman T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi \u0130kinci Ba\u015fkan\u0131 bulunan Rauf Bey\u2019den, makine ba\u015f\u0131nda, \u0130hsan Pa\u015fa ile ilgisini g\u00f6sterir bir \u015fifreli telgraf alm\u0131\u015ft\u0131m. Yeri gelince bu telgraf\u0131 da bilginize sunmu\u015ftum. O g\u00fcnlerde Adapazar\u0131, \u0130zmit taraflar\u0131nda gezide bulunuyordum. Rauf Bey telgraf\u0131nda diyordu ki : \u201c1\u2019inci Ordu Komutan\u0131 Ali \u0130hsan Pa\u015fa\u2019n\u0131n g\u00f6revden al\u0131narak Divan-\u0131 Harbe verilmek \u00fczere Konya\u2019ya g\u00f6nderildi\u011fine dair Meclis \u00e7evrelerinde dedikodulara yol a\u00e7an bir s\u00f6ylenti vard\u0131r\u2026.\u201d<\/p>\n Efendiler, bir komutan\u0131n g\u00f6revden al\u0131nmas\u0131, g\u00f6reve tayini veya askeri mahkemeye verilmesi i\u015fleminin \u00fczerinden bir g\u00fcn bile ge\u00e7meden, Meclis\u2019\u00e7e dedikodu olabilecek bir s\u00f6ylenti haline gelmesi ve Meclis \u0130kinci Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n bu olayla, benden a\u00e7\u0131klama isteyecek kadar yak\u0131ndan ilgilenmesi dikkat edici de\u011fil midir? Rauf Bey\u2019e taraf\u0131mdan gereken cevap verildi. 1\u2019inci Ordu Komutanl\u0131\u011f\u0131 bir s\u00fcre vekaletle idare edildi. Fakat birinin asil olarak tayini gerekiyordu. Moskova Sefirli\u011fi\u2019nden d\u00f6nm\u00fc\u015f olan Fuat Pa\u015fa\u2019n\u0131n 1\u2019inci Ordu Komutanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131 kabul edip etmeyece\u011fi konusunda d\u00fc\u015f\u00fcncesini almak istedim. Anlad\u0131m ki, cephe komutanl\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131\u015f oldu\u011fundan, cephe komutan\u0131n\u0131n emrine girmek istemiyor. Milli Savunma Bakan\u0131 bulunan Kaz\u0131m Pa\u015fa vas\u0131tas\u0131yla 1\u2019inci Ordu Komutanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131 Refet Pa\u015fa\u2019ya teklif ettirdim. Kabul etmemi\u015f. Nihayet, o tarihlerde kay\u0131ts\u0131z \u015farts\u0131z cephe emrine girerek g\u00f6rev yapaca\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen ve a\u00e7\u0131kta bulunan Nurettin Pa\u015fa\u2019y\u0131 1\u2019inci Ordu Komutanl\u0131\u011f\u0131na getirdik.<\/p>\n Taarruz plan\u0131n\u0131n ana \u00e7izgileri:<\/strong><\/p>\n Efendiler, d\u00fc\u015fman ordusunun cephe ve te\u015fkilat durumu ile, ona kar\u015f\u0131 Bat\u0131 Cephesindeki kuvvetlerimizin esas olarak iki ordu halinde kurulup d\u00fczenlenmi\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftim. \u00d6teden beri tasarlam\u0131\u015f oldu\u011fumuz taarruz plan\u0131m\u0131z\u0131n ana \u00e7izgilerini arz edeyim:<\/p>\n D\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz, ordular\u0131m\u0131z\u0131n ana kuvvetlerini d\u00fc\u015fman cephesinin bir kanad\u0131nda ve m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu kadar d\u0131\u015f kanad\u0131nda toplayarak, bir imha meydan muharebesi vermekti. Bunun i\u00e7in elveri\u015fli buldu\u011fumuz durum, ana kuvvetlerimizi, d\u00fc\u015fman\u0131n Afyonkarahisar yak\u0131nlar\u0131nda bulunan sa\u011f kanat grubu, g\u00fcneyinde ve Akar\u00e7ay ile Dumlup\u0131nar hizas\u0131na kadar olan alanlarda toplamakt\u0131. D\u00fc\u015fman\u0131n en hassas ve \u00f6nemli noktas\u0131 oras\u0131yd\u0131.\u00c7abuk v ekesin sonu\u00e7 almak, d\u00fc\u015fman\u0131 bu kanad\u0131ndan vurmakla m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc.<\/p>\n Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131 \u0130smet Pa\u015fa ve Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 Fevzi Pa\u015fa, bu bak\u0131mdan gerekti\u011fi gibi bizzat incelemeler yapm\u0131\u015flard\u0131. Hareket ve taarruz plan\u0131m\u0131z \u00e7ok \u00f6nceden tespit edilmi\u015fti.<\/p>\n Konya\u2019ya gelmi\u015f olan General Townshend\u2019in iste\u011fi \u00fczerine, kendisiyle g\u00f6r\u00fc\u015fmek i\u00e7in, Ankara\u2019dan hareket ederek 23 Temmuz 1922 ak\u015fam\u0131 Bat\u0131 Cephesi Karargah\u0131\u2019n\u0131n bulundu\u011fu Ak\u015fehir\u2019e gittim. Sava\u015f plan\u0131 \u00fczerinde g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrken Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131\u2019n\u0131n da kat\u0131lmas\u0131n\u0131 uygun bulduk. Ben, 24 Temmuz\u2019da Konya\u2019ya gittim. 27\u2019sinde tekrar Ak\u015fehir\u2019e gelmi\u015fti. 27\/28 Temmuz gecesi birlikte yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z g\u00f6r\u00fc\u015fme sonunda, tespit edilmi\u015f olan plan gere\u011fince taarruz etmek \u00fczere, 15 A\u011fustos\u2019a kadar b\u00fct\u00fcn haz\u0131rl\u0131klar\u0131n tamamlanmas\u0131na \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 kararla\u015ft\u0131rd\u0131k.<\/p>\n 28 Temmuz 1922 g\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fleden sonra yapt\u0131r\u0131lan bir futbol ma\u00e7\u0131n\u0131 seyretmek bahanesiyle ordu komutanlar\u0131 ve baz\u0131 kolordu komutanlar\u0131 Ak\u015fehir\u2019e \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131. 28\/29 Temmuz gecesi genel olarak komutanlar\u0131n taarruzla ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerini ald\u0131m. 30 Temmuz 1922 g\u00fcn\u00fc Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 ve Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131 ile yeniden g\u00f6r\u00fc\u015ferek taarruzun \u015feklini ve ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 tespit ettik. Ankara\u2019dan \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131z Milli Savunma Bakan\u0131 Kaz\u0131m Pa\u015fa da 1 A\u011fustos 1922 \u00f6\u011fleden sonra Ak\u015fehir\u2019e geldi. Ordu haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131nda Milli Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019na d\u00fc\u015fen i\u015fler tespit edildi.<\/p>\n Taarruza haz\u0131rl\u0131k emri:<\/strong><\/p>\n Ordunun haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n tamamlanmas\u0131n\u0131 ve taarruzun bir an \u00f6nce yap\u0131lmas\u0131n\u0131 emrettikten sonra tekrar Ankara\u2019ya d\u00f6nd\u00fcm. Bat\u0131 Cephesi Komutan\u0131, 6 A\u011fustos 1922\u2019de ordular\u0131na gizli olarak taarruza haz\u0131rl\u0131k emri verdi. Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 ve Milli Savunma Bakan\u0131 Pa\u015falar da Ankara\u2019ya d\u00f6nd\u00fcler.<\/p>\n Efendiler, taarruz i\u00e7in yeniden cepheye gitmeden \u00f6nce, Ankara\u2019da yap\u0131lmas\u0131 gereken baz\u0131 i\u015fler vard\u0131. Daha taarruz emri verdi\u011fimi Bakanlar Kurulu\u2019na da a\u00e7\u0131k\u00e7a bildirmemi\u015ftim. Art\u0131k onlara resmi olarak haber verme zaman\u0131 gelmi\u015fti. Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z bir toplant\u0131da i\u00e7 ve d\u0131\u015f durumlarla ordunun durumunu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcp tart\u0131\u015ft\u0131ktan sonra, taarruz konusunda Bakanlar Kurulu ile g\u00f6r\u00fc\u015f birli\u011fine vard\u0131k.<\/p>\n \u00d6nemli bir konu daha vard\u0131. Muhalifler ordunun \u00e7\u00fcr\u00fcd\u00fc\u011f\u00fcnden, k\u0131p\u0131rdayacak durumda olmad\u0131\u011f\u0131ndan, b\u00f6yle karanl\u0131k ve belirsizlik i\u00e7inde beklemenin sonucunun felaketten ibaret olaca\u011f\u0131 yolundaki propagandalar\u0131na alabildi\u011fine h\u0131z vermi\u015flerdi. Ger\u00e7i, Meclis\u2019te bu d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131m\u0131n\u0131n b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 yank\u0131lar, zaten d\u00fc\u015fmanlardan fazlas\u0131yla gizlemek istedi\u011fim taarruz bak\u0131m\u0131ndan yararl\u0131yd\u0131. Fakat bu olumsuz propaganda en yak\u0131n ve en inanm\u0131\u015f kimseler \u00fczerinde bile k\u00f6t\u00fc etkisini g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015f, onlarda da karars\u0131zl\u0131klar uyand\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Onlar\u0131 da yak\u0131nda yapaca\u011f\u0131m taarruz konusunda ve alt\u0131 yedi g\u00fcn i\u00e7inde d\u00fc\u015fman\u0131n ana kuvvetlerini yenece\u011fime olan g\u00fcvenim hususunda ayd\u0131nlatmay\u0131 ve yat\u0131\u015ft\u0131rmay\u0131 gerekli buldum. Bunu da yapt\u0131ktan sonra Ankara\u2019dan ayr\u0131ld\u0131m. Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 benden \u00f6nce 13 A\u011fustos 1922\u2019de cepheye gitmi\u015fti.<\/p>\n Ben birka\u00e7 g\u00fcn sonra hareket ettim. Hareketimi belirli birka\u00e7 ki\u015fi d\u0131\u015f\u0131nda b\u00fct\u00fcn Ankara\u2019dan gizledim. Benim Ankara\u2019dan ayr\u0131laca\u011f\u0131m\u0131 bilenler, burada imi\u015fim gibi davranacaklard\u0131. Hatta gazetelerle benim \u00c7ankaya\u2019da \u00e7ay ziyafeti verdi\u011fimi de ilan edeceklerdi. Bunu \u015f\u00fcphesiz o vakitler i\u015fitmi\u015fsinizdir. Trenle hareket etmedim. Bir gece otomobille Tuz \u00c7\u00f6l\u00fc \u00fczerinden Konya\u2019ya gittim. Konya\u2019ya hareketimi, telgrafla orada kimseye bildirmedi\u011fim gibi, Konya\u2019ya var\u0131r varmaz telgrafhaneyi kontrol alt\u0131na ald\u0131rarak Konya\u2019da bulundu\u011fumun da hi\u00e7bir yere bildirilmemesini sa\u011flad\u0131m.<\/p>\n 20 a\u011fustos 1922 g\u00fcn\u00fc \u00f6\u011fleden sonra saat 16.00\u2019da Bat\u0131 Cephesi Karargah\u0131\u2019nda yani Ak\u015fehir\u2019de bulunuyordum. K\u0131sa bir g\u00f6r\u00fc\u015fmeden sonra 26 a\u011fustos 1922 sabah\u0131 d\u00fc\u015fmana taarruz i\u00e7in Cephe Komutan\u0131na emir verdim.<\/p>\n 26 A\u011fustos 1922 taarruz emri:<\/strong><\/p>\n 20\/21 A\u011fustos 1922 gecesi 1\u2019inci ve 2\u2019inci Ordu Komutanlar\u0131n\u0131 da Cephe Karargah\u0131na \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131m. Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 ile Cephe Komutan\u0131n\u0131 da yan\u0131mda bulundurarak, taarruzun nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 harita \u00fczerinde k\u0131sa bir sava\u015f oyunu \u015feklinde a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra Cephe Komutan\u0131\u2019na o g\u00fcn vermi\u015f oldu\u011fum emri tekrarlad\u0131m. Komutanlar harekete ge\u00e7tiler. Taarruzumuz, strateji ve ayn\u0131 zamanda bir taktik bask\u0131n halinde y\u00fcr\u00fct\u00fclecekti. Bunun ger\u00e7ekle\u015ftirilebilmesi i\u00e7in de kuvvetlerin y\u0131\u011f\u0131nak ve haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131n gizli kalmas\u0131na \u00f6nem vermek gerekiyordu. Bu sebeple b\u00fct\u00fcn y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fler gece yap\u0131lacak, birlikler g\u00fcnd\u00fczleri k\u00f6ylerde ve a\u011fa\u00e7l\u0131klar alt\u0131nda dinleneceklerdi. Taarruz b\u00f6lgesinde, yollar\u0131n d\u00fczeltilmesi v.b. \u00e7al\u0131\u015fmalarla d\u00fc\u015fman\u0131n dikkatini \u00e7ekmemek i\u00e7in di\u011fer baz\u0131 b\u00f6lgelerde de benzeri yan\u0131lt\u0131c\u0131 hareketlerde bulunulacakt\u0131.<\/p>\n 24 A\u011fustos 1922\u2019de karargah\u0131m\u0131z\u0131 Ak\u015fehir\u2019den, taarruz cephesi gerisindeki \u015euhut kasabas\u0131na getirttik, 25 A\u011fustos 1922 sabah\u0131 da \u015euhut\u2019tan sava\u015f\u0131 idare etti\u011fimiz Kocatepe\u2019nin g\u00fcneybat\u0131s\u0131ndaki \u00e7ad\u0131rl\u0131 ordugaha naklettik. 26 A\u011fustos sabah\u0131 Kocatepe\u2019de haz\u0131r bulunuyorduk. Sabah saat 5.30\u2019da top\u00e7u ate\u015fimizle taarruz ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Ba\u015fkomutan Sava\u015f\u0131:<\/strong><\/p>\n Efendiler, 26\/27 A\u011fustos g\u00fcnlerinde, yani iki g\u00fcn i\u00e7inde, d\u00fc\u015fman\u0131n Karahisar\u2019\u0131n g\u00fcneyinde 50 ve do\u011fusunda 20, 30 kilometre uzunlu\u011fundaki m\u00fcstahkem cephelerini d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fck. Yenilen d\u00fc\u015fman ordusunun b\u00fct\u00fcn kuvvetlerini, 30 A\u011fustosa kadar Asl\u0131hanlar y\u00f6resinde ku\u015fatt\u0131k. 30 A\u011fustos\u2019ta yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z sava\u015f sonunda (buna Ba\u015fkomutan Muharebesi ad\u0131 verilmi\u015ftir), d\u00fc\u015fman\u0131n ana kuvvetlerini yok ettik ve esir ald\u0131k. D\u00fc\u015fman ordusunun Ba\u015fkomutanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan General Trikopis de esirler aras\u0131na girdi. Demek ki, tasarlad\u0131\u011f\u0131m\u0131z kesin sonu\u00e7, be\u015f g\u00fcnde al\u0131nm\u0131\u015f oldu. 31 A\u011fustos 1922 g\u00fcn\u00fc ordular\u0131m\u0131z ana kuvvetleriyel izmir\u2019e do\u011fru yol al\u0131rken, di\u011fer birlikleriyle de d\u00fc\u015fman\u0131n Eski\u015fehir ve kuzeyinde bulunan kuvvetlerini yenmek \u00fczere ilerliyorlard\u0131.<\/p>\n B\u00fcy\u00fck Taarruz\u2019da Nurettin Pa\u015fa sava\u015f meydan\u0131n\u0131 d\u00fcrb\u00fcnle seyretmeyi tercih ediyordu:<\/strong><\/p>\n O g\u00fcn hep ayn\u0131 tepedeydik. D\u00fcrb\u00fcnle bakanlar \u00e7oktu. D\u00fcrb\u00fcnle en \u00e7ok bakanlar, \u00f6zellikle g\u00f6zetleme g\u00f6revi verilen subaylard\u0131. Ger\u00e7ekten, Nurettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n da sava\u015f meydan\u0131n\u0131 d\u00fcrb\u00fcnle seyretmeyi tercih etti\u011fini ben de farketmi\u015ftim.<\/p>\n Karahisar \u2013 Dumlup\u0131nar Meydan Muharabesi yap\u0131l\u0131rken, \u00abBa\u015fkomutanl\u0131k Meydan Muharebesi\u2019nin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn\u00bb bir aral\u0131k, Nurettin Pa\u015fa\u2019y\u0131 kolordu komutan\u0131 Kemalettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n (\u015fimdiki Berlin B\u00fcy\u00fckel\u00e7isi) g\u00f6zetleme noktas\u0131nda, durumu d\u00fcrb\u00fcnle seyrederken buldum. Birliklerimiz d\u00fc\u015fman\u0131 yak\u0131ndan s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015f, nazik ve \u00f6nemli bir durum ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. \u00abD\u00fcrb\u00fcnle seyretmeyi b\u0131rak\u0131n\u0131z! Sava\u015f\u0131 yak\u0131ndan ve bizzat idare etmek i\u00e7in, ileri ate\u015f mevzilerine gidece\u011fiz\u00bb dedim.<\/p>\n Nurettin Pa\u015fa, bu kadar yakla\u015fman\u0131n do\u011fru olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek gitmek istemedi. Can\u0131m s\u0131k\u0131ld\u0131. \u00abSiz burada kalabilirsiniz\u00bb dedim. Kemalettin Sami Pa\u015fa\u2019ya: \u00abSiz benimle geliniz!\u00bb dedim ve otomobilime y\u00fcr\u00fcd\u00fcm. Kemalettin Pa\u015fa: \u00abemredersiniz\u00bb dedi ve benimle beraber y\u00fcr\u00fcd\u00fc. Bu davran\u0131\u015f \u00fczerine, d\u00fcrb\u00fcn\u00fcn ba\u015f\u0131nda yaln\u0131z b\u0131rak\u0131lan Nurettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n da arkam\u0131zdan geldi\u011fini g\u00f6rd\u00fck. Dedi\u011fim yere gittik. Yunan ordusunun esareti ile sonu\u00e7lanan o sava\u015f\u0131, en ince noktalar\u0131na kadar bizzat idare ediyor ve gereken emirleri, do\u011frudan do\u011fruya kolordu komutanlar\u0131na ve di\u011fer komutanlara ben veriyordum.<\/p>\n Verdi\u011fim emirlere g\u00f6re tedbirler al\u0131n\u0131p gerekli uygulamalara ge\u00e7ilirken, Ordu Komutan\u0131 Nurettin Pa\u015fa yan\u0131mda duruyor ve durumu seyrediyordu. Bir aral\u0131k, kolordu komutan\u0131n\u0131 benim yan\u0131mdan uzakla\u015ft\u0131rarak baz\u0131 emirler vermeye kalk\u0131\u015fm\u0131\u015f\u2026 Kolordu Komutan\u0131 bu emirleri uygulanabilir nitelikte bulmam\u0131\u015f; ordu komutan\u0131 ile kolordu komutan\u0131 aras\u0131nda neredeyse sayg\u0131s\u0131zca bir \u00e7at\u0131\u015fma durumu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015f\u2026 Kemalettin Sami Pa\u015fa, Nurettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n yan\u0131ndan biraz sert\u00e7e bir muamele ile ayr\u0131lm\u0131\u015f.. Bu durumun fark\u0131na vard\u0131m. Kemalettin Sami Pa\u015fa\u2019y\u0131 yan\u0131ma \u00e7a\u011f\u0131r\u0131p, s\u00fck\u00fbnet ve disiplini korumas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6yledim. Daha sonra, yaln\u0131z olarak Nurettin Pa\u015fa\u2019y\u0131 \u00e7a\u011f\u0131rtt\u0131m.<\/p>\n Genel olarak baz\u0131 sorular sordum ve anlatmak istedim ki, kolordu komutan\u0131na verdi\u011fi emrin ger\u00e7ekten de uygulanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Komutanlar, emir vermi\u015f olmak i\u00e7in emir vermezler. Gerekli, uygulanabilir olan hususlar\u0131 emrederler ve emir verirken, kendini, o emri yerine getirecek olan\u0131n yerine koymak ve emrin nas\u0131l yerine getirilip uygulanaca\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnmek ve bilmek gerekir.<\/p>\n Hal terc\u00fcmesi bro\u015f\u00fcr\u00fcn\u00fcn 9\u2019uncu sayfas\u0131nda, Irak\u2019tan sonra \u00abKafkas cephesine gitmi\u015f olan Nurettin Pa\u015fa\u2019n\u0131n 3\u2019\u00fcnc\u00fc Ordu B\u00f6lgeleri Komutanl\u0131\u011f\u0131\u2019nda ve Ordu Komutanl\u0131\u011f\u0131 Vekilli\u011fi\u2019nde bir s\u00fcre\u00bb bulundu\u011fu yaz\u0131l\u0131d\u0131r. Bu g\u00f6revlerin nas\u0131l birer g\u00f6rev oldu\u011funu ve bu s\u00fcrenin ka\u00e7 g\u00fcn oldu\u011funu sormak l\u00e2z\u0131md\u0131r.<\/p>\n Nurettin Pa\u015fa, Kafkas Cephesinden \u0130stanbul\u2019a d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde \u00abAyd\u0131n, Mu\u011fla ve Antalya B\u00f6lgeleri Komutan\u0131\u00bb unvan\u0131 ile \u0130zmir\u2019e gitmi\u015f ve orada buldu\u011fu, \u00e7o\u011funu 40 ya\u015f\u0131ndan yukar\u0131 askerlik \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 a\u015fm\u0131\u015f erlerin olu\u015fturdu\u011fu da\u011f\u0131n\u0131k birka\u00e7 birli\u011fi (202) yeniden d\u00fczenleyerek ve yeni t\u00fcmenler kurarak 21\u2019inci Kolorduyu meydana getirmi\u015f.<\/p>\n Efendiler, kolordu kurma i\u015fi, son zamanda, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131\u2019n\u0131n fantazileri s\u0131ras\u0131na ge\u00e7mi\u015fti. \u00d6zellikle, kar\u015f\u0131s\u0131nda d\u00fc\u015fman bulunmayan sabit b\u00f6lgelerde, askerlik \u015fubeleri ve ba\u015fkanl\u0131klar\u0131 kuruyormu\u015f\u00e7as\u0131na bir kolayl\u0131kla, kolordu komutanl\u0131klar\u0131 kurulur ve yetkiler verilirdi. Ger\u00e7ekten b\u00fct\u00fcn sava\u015f cepheleri imdat diye feryat ederken, 21\u2019inci Kolordu, de\u011fer verilen bir varl\u0131k olsayd\u0131, Ayd\u0131n b\u00f6lgesinde y\u00fcz\u00fcst\u00fc b\u0131rak\u0131lmazd\u0131.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" 30 A\u011fustos 1922’de Dumlup\u0131nar’da Gazi Mustafa Kemal Atat\u00fcrk’\u00fcn ba\u015fkumandanl\u0131\u011f\u0131nda zaferle sonu\u00e7lanan B\u00fcy\u00fck Taarruz 100. y\u0131l\u0131nda t\u00fcm yurtta …<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":33375,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[6325,1143,82,696,3666],"class_list":["post-33374","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundem","tag-cephe","tag-durum","tag-gun","tag-ordu","tag-taarruz"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33374","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=33374"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33374\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":33376,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/33374\/revisions\/33376"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/33375"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=33374"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=33374"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=33374"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![](\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/30\/ataturk-fotograflari-depo-8.jpg\"\/)
<\/p>\n![](\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/30\/ataturk-fotograflari-depo-9.jpg\"\/)
<\/p>\n![](\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/30\/ataturk-fotograflari-depo-2.jpg\"\/)
<\/p>\n![](\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/30\/ataturk-fotograflari-depo-3.jpg\"\/)
<\/p>\n![](\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/30\/ataturk-fotograflari-depo-5.jpg\"\/)
<\/p>\n![](\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/30\/ataturk-fotograflari-depo-3-1.jpg\"\/)
<\/p>\n![](\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2022\/08\/30\/ataturk-fotograflari-depo-1.jpg\"\/)
<\/p>\n