{"id":57447,"date":"2022-12-04T11:06:05","date_gmt":"2022-12-04T11:06:05","guid":{"rendered":"https:\/\/haberulus.net\/?p=57447"},"modified":"2022-12-04T11:06:05","modified_gmt":"2022-12-04T11:06:05","slug":"omer-hayyamin-vefatinin-uzerinden-891-yil-gecti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/haberulus.net\/?p=57447","title":{"rendered":"\u00d6mer Hayyam\u2019\u0131n vefat\u0131n\u0131n \u00fczerinden 891 y\u0131l ge\u00e7ti"},"content":{"rendered":"<p>\u0130ranl\u0131 \u015fair, filozof, alim ve astronom \u00d6mer Hayyam\u2019\u0131n do\u011fum tarihi tam olarak bilinmese de \u00e7e\u015fitli kaynaklara g\u00f6re, \u0130ran\u2019\u0131n Ni\u015fabur \u015fehrinde 18 May\u0131s 1048\u2019de d\u00fcnyaya geldi.<\/p>\n<p>Hayat\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Ni\u015fabur ile Semerkant&#8217;ta ge\u00e7iren \u015fair, e\u011fitimini de bu \u015fehirlerde tamamlad\u0131.<\/p>\n<p>Belh\u2019de tan\u0131nm\u0131\u015f bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131 olan \u015eeyh Muhammed Mansuri\u2019nin yan\u0131nda ilk e\u011fitimini alan Hayyam, daha sonra, Ni\u015fabur b\u00f6lgesinin en b\u00fcy\u00fck hocalar\u0131ndan \u0130mam Ni\u015faburlu Mowaffaq\u2019\u0131n yan\u0131nda \u00f6\u011frenimine devam etti.<\/p>\n<p>B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklu Devleti\u2019nin veziri ve \u2018Siyasetname\u2019 kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131 Nizam\u00fcl-M\u00fclk ile ayn\u0131 medreseye giden Hayyam, zaman\u0131n \u00fcnl\u00fc alimi Muvaffakeddin Abd\u00fcllatif ibn el L\u00fcbad\u2019dan e\u011fitim ald\u0131.<\/p>\n<p><strong>MEL\u0130K\u015eAH\u2019A DANI\u015eMANLIK YAPTI<\/strong><\/p>\n<p>\u00d6mer Hayyam, kaleme ald\u0131\u011f\u0131 rubailerinde, d\u00fcnya, var olu\u015f, Allah, devlet ve toplumsal \u00f6rg\u00fctlenme bi\u00e7imleri gibi hayata ve insana ili\u015fkin konular\u0131 i\u015fledi. Evreni anlamak i\u00e7in kendi i\u00e7inde yapt\u0131\u011f\u0131 ak\u0131l y\u00fcr\u00fctmelerini, e\u015fine az rastlan\u0131r bir edebi dille d\u00f6rtl\u00fcklerine aktard\u0131.<\/p>\n<p>D\u00fcnya bilim tarihi i\u00e7in \u00f6nemli bir yerde bulunan Hayyam, matematik ve astronomi konular\u0131nda da d\u00fcnyan\u0131n \u00f6nde gelen bilim insanlar\u0131ndan biri oldu, \u00e7ok say\u0131da bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmada bulundu.<\/p>\n<p>Hayyam, miladi ve hicri takvimlerden daha hassas, \u2018Celali\u2019 takvimini haz\u0131rlad\u0131. Daha \u00e7ok geceleri astronomiyle ilgilenen \u015fair ve bilim insan\u0131 Hayyam, geometri ve t\u0131p konular\u0131nda da \u00e7al\u0131\u015fmalarda bulundu.<\/p>\n<p>Yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalara g\u00f6re, Frans\u0131z matematik\u00e7i Blaise Pascal\u2019\u0131n soyad\u0131yla an\u0131lan \u2018Paskal \u00fc\u00e7geni\u2019 ile Binom a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ilk kullanan isim oldu.<\/p>\n<p>\u00d6mer Hayyam\u2019\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcnce ve duygular\u0131n\u0131 ince bir dille ifade etti\u011fi ve T\u00fcrk\u00e7e ba\u015fta olmak \u00fczere bir\u00e7ok dile \u00e7evrilen rubaileri 158 olmas\u0131na ra\u011fmen, ona isnat edilen rubai say\u0131s\u0131 bini ge\u00e7iyor.<\/p>\n<p>Zaman zaman Semerkant, Buhara, Belh ve \u0130sfahan gibi bilim ve sanat merkezlerinde dola\u015fmay\u0131 tercih eden Hayyam, felsefe, edebiyat, matematik ve astronomi alan\u0131nda 18 esere imza att\u0131.<\/p>\n<p>Sel\u00e7uklu h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Melik\u015fah\u2019a dan\u0131\u015fmanl\u0131k da yapan Hayyam\u2019\u0131n, \u0130bni Sina ekol\u00fcne sahip oldu\u011fu ayr\u0131ca Bat\u0131ni ve Mu\u2019tezile inan\u0131\u015flar\u0131n\u0131 tercih etti\u011fine inan\u0131l\u0131yor.<\/p>\n<p><strong>\u2018SEMERKANT\u2019 K\u0130TABINA KONU OLDU<\/strong><\/p>\n<p>\u00d6mer Hayyam, 4 Aral\u0131k 1131\u2019de 83 ya\u015f\u0131ndayken hayata veda etti. Hayyam\u2019\u0131n an\u0131t mezar\u0131, \u0130ran\u2019\u0131n kuzeydo\u011fusundaki Rezevi Horasan\u0131\u2019na ba\u011fl\u0131 Ni\u015fabur\u2019da, kendi ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan meydana yak\u0131n bir yerde bulunuyor.<\/p>\n<p>R\u0131za \u015eah Pehlevi taraf\u0131ndan 1934\u2019te Tahran \u00dcniversitesi G\u00fczel Sanatlar Fak\u00fcltesi Dekan\u0131, mimar, heykelt\u0131ra\u015f ve ressam Prof. Dr. Ho\u015feng Seyhun\u2019a yapt\u0131r\u0131lan ve in\u015fas\u0131 1963\u2019te tamamlanan mezar, \u00e7ad\u0131rc\u0131 anlam\u0131na gelen \u2018Hayyam\u2019 lakab\u0131na at\u0131fla \u00e7ad\u0131r \u015feklinde tasarland\u0131.<\/p>\n<p>Hayyam\u2019\u0131n rubaileri, Ni\u015fabur\u2019un \u00fcnl\u00fc firuze ta\u015f\u0131 renginde talik hatt\u0131yla, 20 bin metrekarelik bah\u00e7ede beyaz mermerden yap\u0131lan, y\u00fcksekli\u011fi 22, geni\u015fli\u011fi 18 metre olan an\u0131t\u0131n kenarlar\u0131na yaz\u0131ld\u0131.<\/p>\n<p>L\u00fcbnanl\u0131 yazar Amin Maalouf, bir\u00e7ok dile terc\u00fcme edilen ve b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6ren \u2018Semerkant\u2019 adl\u0131 roman\u0131nda, Hayyam\u2019\u0131n Sel\u00e7uklu d\u00f6neminin \u00fcnl\u00fc veziri Nizam\u00fcl-M\u00fclk ve \u0130smaililik mezhebine dayal\u0131 Ha\u015fha\u015filer tarikat\u0131n\u0131 kuran Hassan Sabah ile arkada\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 kurgusal bir dille ele ald\u0131.\u00a0(AA)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u015eiirlerinin d\u0131\u015f\u0131nda felsefe, edebiyat, matematik ve astronomi alan\u0131nda 18 \u00f6nemli esere imza atan ve d\u00fcnya bilim tarihi i\u00e7in \u00f6nemli bir yeri bulunan \u00d6mer Hayyam&#8217;\u0131n vefat\u0131n\u0131n \u00fczerinden 891 y\u0131l ge\u00e7ti.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":57448,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[502,9716,9717],"class_list":["post-57447","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-kultur-sanat","tag-bilim","tag-hayyam","tag-nisabur"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57447","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=57447"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57447\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":57449,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/57447\/revisions\/57449"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/57448"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=57447"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=57447"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=57447"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}