{"id":60703,"date":"2022-12-10T09:36:06","date_gmt":"2022-12-10T09:36:06","guid":{"rendered":"https:\/\/haberulus.net\/?p=60703"},"modified":"2022-12-10T09:36:06","modified_gmt":"2022-12-10T09:36:06","slug":"afganistanin-turk-toplulugu-merviler-anadilde-egitim-istiyor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/haberulus.net\/?p=60703","title":{"rendered":"Afganistan\u2019\u0131n T\u00fcrk toplulu\u011fu Merviler anadilde e\u011fitim istiyor"},"content":{"rendered":"<p>Kendilerine \u00f6zg\u00fc dilleri, \u015fark\u0131lar\u0131, manileri ve s\u00f6zl\u00fc anlat\u0131ma dayanan tarihleri ile y\u00fczy\u0131llard\u0131r Fars\u00e7a konu\u015fan Afgan halk\u0131n i\u00e7erisinde olmalar\u0131na ra\u011fmen kimliklerini korumay\u0131 ba\u015faran Merviler, n\u00fcfuslar\u0131n\u0131n az olmas\u0131na ra\u011fmen bireysel \u00e7abalar\u0131 ile \u00f6zlerinden kopmuyor. a<br \/>Merviler, ya\u015fad\u0131klar\u0131 yerlerde ve kendi aralar\u0131nda Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7esine yak\u0131n olan Mervi dilinde konu\u015fuyor ve \u00e7ocuklar\u0131na bu dili \u00f6\u011fretiyor.<br \/>Kimi zaman bir araya geldiklerinde, b\u00fcy\u00fckler k\u00fc\u00e7\u00fcklere kendi k\u00fclt\u00fcrlerine \u00f6zg\u00fc mani ve \u015fark\u0131lar s\u00f6yl\u00fcyor, hikayeler anlat\u0131yor.<br \/>Merviler, ata yurdu Azerbaycan\u2019\u0131 bir kez olsun g\u00f6rebilme umudunu her zaman canl\u0131 tuttuklar\u0131n\u0131 belirterek, \u00e7ocuklar\u0131na k\u00f6klerinin bu \u00fclke oldu\u011funu anlat\u0131yor.<\/p>\n<div><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/10\/resim3_21943765.jpg\" alt=\"\" title=\"\"><\/p>\n<p>.<\/p>\n<\/div>\n<p>Afganistan\u2019da \u00d6zbek ve T\u00fcrkmenler en geni\u015f T\u00fcrki etnik gruplar\u0131n\u0131 olu\u015fturuyor. Ancak, Sel\u00e7ukiler, Af\u015farlar, Timuriler ve Merviler gibi n\u00fcfuslar\u0131 \u00e7ok daha az T\u00fcrk k\u00f6kenli etnik gruplar da bulunuyor.<br \/>\u00d6zbek ve T\u00fcrkmenler \u00e7ok b\u00fcy\u00fck oranda dil ve k\u00fclt\u00fcrlerini korurken, s\u00f6z konusu az\u0131nl\u0131k gruplar ise b\u00fcy\u00fck oranda Fars k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn hakimiyetine girmi\u015f durumda. G\u00fcnl\u00fck hayatta genellikle Darice (Fars\u00e7a\u2019n\u0131n Afganistan\u2019da konu\u015fulan leh\u00e7esi) konu\u015fan Sel\u00e7ukiler, Af\u015farlar ve Timuriler gibi T\u00fcrk az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n aksine Merviler, n\u00fcfuslar\u0131n\u0131n azl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen dil ve k\u00fclt\u00fcrlerini b\u00fcy\u00fck oranda korumay\u0131 ba\u015fard\u0131.<\/p>\n<div><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/10\/resim4_21943766.jpg\" alt=\"\" title=\"\"><\/p>\n<p>.<\/p>\n<\/div>\n<p><strong>AZERBAYCAN\u2019DAN \u00c7IKTILAR<\/strong><\/p>\n<p>Mervilerin k\u00f6keni, Azerbaycan\u2019a dayan\u0131yor. Kendilerine g\u00f6re, Merviler 16-18\u2019inci y\u00fczy\u0131llarda \u0130ran\u2019\u0131 y\u00f6neten Safaviler d\u00f6neminde Azerbaycan b\u00f6lgesinden bug\u00fcn T\u00fcrkmenistan\u2019da bulunan Merv \u015fehrine s\u00fcr\u00fcld\u00fc.<\/p>\n<p>Ancak, Merv\u2019de ya\u015fad\u0131klar\u0131 sorunlar nedeniyle yeniden g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kalarak \u00d6zbekistan, Afganistan ve \u0130ran\u2019a da\u011f\u0131ld\u0131lar. Merv\u2019den gelmeleri nedeniyle de art\u0131k \u00e7evreleri taraf\u0131ndan Mervi olarak tan\u0131mlan\u0131r oldular.<\/p>\n<p>Bug\u00fcn\u00fcn Afganistan Mervileri ise a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Herat vilayetinde ya\u015f\u0131yor. Vilayetin Zinde Can il\u00e7esinin \u015eekiban k\u00f6y\u00fc ise tamamen Mervilerden olu\u015fuyor.<br \/>K\u00f6ye girer girmez, Mervilerin kendi aralar\u0131nda kendilerine \u00f6zg\u00fc Mervi dilinde konu\u015ftuklar\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor, birbirlerine bu dilde selam veriyor ve hal hat\u0131r soruyor.<br \/>\u015eekiban k\u00f6y\u00fcnde, yakla\u015f\u0131k 80 y\u0131ld\u0131r e\u011fitim veren Ebu Mensur Ali okulundaki t\u00fcm \u00f6\u011fretmen ve \u00f6\u011frenciler de Mervi. Kendi aralar\u0131nda Mervi dilinde konu\u015fuyorlar ancak e\u011fitimi Fars\u00e7a g\u00f6r\u00fcyorlar.<\/p>\n<div><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/10\/resim1_21943754.jpg\" alt=\"\" title=\"\"><\/p>\n<p>.<\/p>\n<\/div>\n<p><strong>K\u0130ML\u0130KLER\u0130NDE T\u00dcRK YAZIYOR<\/strong><\/p>\n<p>Mervi dili b\u00fcy\u00fck oranda Azerbaycan T\u00fcrk\u00e7e\u2019sine benziyor ama i\u00e7erisinde Darice ve T\u00fcrkmence\u2019nin de ciddi bir etkisinin oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.<br \/>K\u00f6y ve civar\u0131nda 5 bin, Herat genelinde ise 7 bin Mervi ailesinin oldu\u011fu tahmin ediliyor. 2019\u2019da az\u0131nl\u0131klar\u0131n da kimlik belgelerine aidiyetlerini yazma hakk\u0131 kazanmas\u0131yla, Merviler, kimliklerindeki etnik aidiyet k\u0131sm\u0131na \u201cT\u00fcrk\u201d yazmaya ba\u015flad\u0131. B\u00f6ylece bir\u00e7ok Mervi, kimliklerine \u201cT\u00fcrk\u201d yazd\u0131rabilmek i\u00e7in yeni kimlik ald\u0131.<br \/>Merviler, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak hayvanc\u0131l\u0131k, \u00e7ift\u00e7ilik, dokumac\u0131l\u0131k, devlet memurlu\u011fu, ipek\u00e7ilik ve safran ticareti i\u015fleriyle ge\u00e7imlerini sa\u011flarken, Taliban \u00f6ncesi h\u00fck\u00fcmetlerin d\u00f6nemlerinde askerlik mesle\u011fini de icra etti.<\/p>\n<p>\u00d6te yandan Merviler, T\u00fcrk-Fars-\u0130slam gelene\u011finde s\u0131k\u00e7a ge\u00e7en isimleri kullan\u0131yor.<\/p>\n<p><strong>MERV\u0130CE S\u00d6ZL\u00dcK YAZDI\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmac\u0131-yazar Gulam Haydar Dost, yakla\u015f\u0131k 40 y\u0131l asker olarak hizmet verdikten sonra Albay r\u00fctbesinden emekli olan Mervilerden. Emeklili\u011finden sonra Merviler hakk\u0131nda ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na a\u011f\u0131rl\u0131k veren Dost, gen\u00e7 Mervilere dil ve k\u00fclt\u00fcrlerini aktarabilmek i\u00e7in Mervice-T\u00fcrk\u00e7e-Fars\u00e7a bir s\u00f6zl\u00fck haz\u0131rlad\u0131.<\/p>\n<p>Dost, Mervilerin tarihi ve k\u00fclt\u00fcrleri hakk\u0131nda \u015fu ifadeleri kulland\u0131:<\/p>\n<p>\u201cBaz\u0131 tarihi kaynaklara g\u00f6re, Merviler 1600\u2019lerde Safeviler d\u00f6neminde g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Azerbaycan\u2019\u0131n g\u00fcneybat\u0131s\u0131nda bulunan bir b\u00f6lgeden Merv\u2019e yerle\u015ftirilmi\u015f. Burada \u015eii olduklar\u0131 i\u00e7in rahat edememi\u015fler ve yakla\u015f\u0131k 250 y\u0131l \u00f6nce de Merv\u2019den Herat\u2019a g\u00f6\u00e7 etmi\u015fler. Y\u0131llar i\u00e7erisinde Mervi T\u00fcrklerinin hepsi s\u00fcnnile\u015fti. Merviler, aradan 200 y\u0131ldan fazla bir zaman ge\u00e7mesine ra\u011fmen dillerini ve geleneklerini unutmad\u0131. Bu s\u00fcre zarf\u0131nda Afgan y\u00f6netimince Mervilere pek ilgi ve alaka da g\u00f6sterilmedi. Dilimizde \u015fu an okunacak herhangi bir kitap bulunmamakta ve \u015fu an sadece aileler aras\u0131nda konu\u015fularak ya\u015fat\u0131lm\u0131\u015f bir dildir.\u201d<br \/>Afganistan\u2019da ya\u015fanan kurakl\u0131k ve uzun y\u0131llar s\u00fcren istikrars\u0131zl\u0131k nedeniyle Mervilerin ciddi oranda \u0130ran, T\u00fcrkiye ve Avrupa \u00fclkelerine g\u00f6\u00e7 verdi\u011fini aktaran Dost, \u201cHer ne kadar dilimizi korumak i\u00e7in u\u011fra\u015fsak da \u00e7evrenin etkisiyle dilimize baz\u0131 Fars\u00e7a kelimeler yerle\u015fmi\u015f. Y\u00fczy\u0131llar \u00f6ncesinden gelen \u00f6rf ve adetler hala ya\u015fat\u0131l\u0131yor. Her bir Mervi T\u00fcrk\u00fcn\u00fcn arzusu geldi\u011fi ata topraklar\u0131n\u0131 tekrar g\u00f6rmektir.\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n<div><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/10\/resim2_21943757.jpg\" alt=\"\" title=\"\"><\/p>\n<p>.<\/p>\n<\/div>\n<p><strong>ANAD\u0130LDE E\u011e\u0130T\u0130M \u0130ST\u0130YORLAR\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>Dost, dil ve k\u00fclt\u00fcrlerini geli\u015ftirme hedefinde olduklar\u0131n\u0131 belirterek, Afganistan\u2019\u0131 y\u00f6neten Taliban\u2019dan istedikleri talepleri hakk\u0131nda da \u015fu \u015fekilde konu\u015ftu:<br \/>\u201cBizim iste\u011fimiz dilimizin g\u00fc\u00e7lendirilmesi. Kendi dilimizde e\u011fitim almak istiyoruz. Bir de i\u015fsizlikten \u00e7ok \u00e7ekiyoruz ve bu nedenle gen\u00e7lerimizin \u00e7o\u011fu \u00fclkeyi terk etti. Baz\u0131 siyasi y\u00f6neticiler taraf\u0131ndan ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa u\u011frad\u0131k. Bu nedenle e\u011fitim hakk\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f\u0131z. E\u011fitim ve tar\u0131m alanlar\u0131nda destek bekliyoruz.\u201d<\/p>\n<div><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/10\/resim7_21943740.jpg\" alt=\"\" title=\"\"><\/p>\n<p>.<\/p>\n<\/div>\n<p>\u015eekiban k\u00f6y\u00fcn\u00fcn kad\u0131nlar\u0131, e\u015fleri ve \u00e7ocuklar\u0131 \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken kendileri de el i\u015fi dokuma ve \u00f6rg\u00fcler yaparak, hayvanlara bakarak ve tarlada \u00e7al\u0131\u015farak aile ge\u00e7imlerine katk\u0131 sa\u011fl\u0131yor<br \/>AA muhabirleri i\u00e7in toplanan bir grup kad\u0131n, buradaki ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131 anlatt\u0131ktan sonra, \u015fark\u0131lar s\u00f6yledi ve hikayeler anlatt\u0131.<\/p>\n<p>K\u00f6y\u00fcn 80 ya\u015flar\u0131ndaki Mercan teyzesi kad\u0131nlar\u0131n topland\u0131\u011f\u0131 eve gelerek bitmek bilmeyen enerjisi ile a\u015fk temal\u0131 maniler okudu, hikayeler anlatt\u0131.<br \/>K\u00f6y\u00fcn di\u011fer kad\u0131nlar\u0131 ise ellerindeki tefler e\u015fli\u011finde \u015fark\u0131lar s\u00f6yleyerek e\u011flendi. \u015eark\u0131lara e\u015flik eden k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131zlar da dans ederek, oyunlar oynad\u0131.<\/p>\n<p>55 ya\u015f\u0131ndaki Rabia \u015eabanpur, k\u00f6y\u00fcn kad\u0131nlar\u0131 olarak s\u0131k s\u0131k bir araya geldiklerini belirterek, birbirlerine k\u00f6t\u00fc g\u00fcnlerde destek, iyi g\u00fcnlerde ise sevin\u00e7lerine ortak olduklar\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.<br \/>\u015eabanpur, ev i\u00e7erisinde \u00f6zellikle Mervi dilinde konu\u015fmay\u0131 \u00f6ncelediklerini aktararak, k\u00fclt\u00fcrlerini koruyacaklar\u0131n\u0131 kaydetti.<br \/>\u015eabanpur, \u201cBiz \u015eekibanl\u0131 kad\u0131nlar hal\u0131 dokuyoruz. Dilimizi ve tarihimizi unutmayal\u0131m diye bir o\u011flumu y\u00fcksek lisans e\u011fitimi almas\u0131 i\u00e7in T\u00fcrkiye\u2019ye g\u00f6nderdim. Y\u00fcksek lisans\u0131n\u0131 tamamlay\u0131p d\u00f6nd\u00fc. Daha \u00f6nce say\u0131m\u0131z \u00e7ok fazlayd\u0131. Ancak \u00e7evrenin etkisi ve ekonomik sorunlar nedeniyle \u00e7o\u011fu aile \u0130ran\u2019a g\u00f6\u00e7 etti. Art\u0131k bu k\u00f6yde az say\u0131da aile olarak ya\u015f\u0131yoruz.\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n<div><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2022\/12\/10\/resim6_21943741.jpg\" alt=\"\" title=\"\"><\/p>\n<p>.<\/p>\n<\/div>\n<p><strong>ADETLER YA\u015eIYOR\u00a0<\/strong><\/p>\n<p>50 ya\u015f\u0131ndaki Rabiya Hazretkuli ise k\u00fclt\u00fcrel de\u011ferlerini korumaya s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131 ba\u011fl\u0131 kad\u0131nlardan bir tanesi. \u00d6yle ki aslen Tacik olan kocas\u0131na da Mervi T\u00fcrk\u00e7esi \u00f6\u011fretmi\u015f.<br \/>Evlendikten k\u0131sa s\u00fcre sonra art\u0131k kendi aralar\u0131nda Mervi T\u00fcrk\u00e7esiyle konu\u015ftuklar\u0131n\u0131 ifade eden Hazretkuli, \u015funlar\u0131 ifade etti:<\/p>\n<p>\u201cAradan y\u00fczy\u0131llar ge\u00e7mesine ra\u011fmen halen \u00f6rf ve adetlerimizi ya\u015fat\u0131yoruz. T\u00fcrk\u00e7emizle konu\u015fuyoruz. Tabii ki \u00e7evrenin etkisiyle dilimize bir Fars\u00e7a kar\u0131\u015fm\u0131\u015f durumda. \u00c7ocuklar\u0131m\u0131n hepsi e\u011fitimli \u00e7ok \u015f\u00fck\u00fcr. Evde daha \u00e7ok T\u00fcrk kanallar\u0131n\u0131 izliyorum. Azerbaycan kanallar\u0131n\u0131 da \u00e7ok iyi anlayabiliyoruz. Azerbaycan\u2019a, ata topraklar\u0131m\u0131za gitmek ve oralar\u0131 g\u00f6rmek istiyoruz.\u201d<br \/>AA<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Afganistan&#8217;da \u00e7o\u011funlukla Herat vilayetinde ya\u015fayan T\u00fcrk az\u0131nl\u0131k Merviler, dillerini ve k\u00fclt\u00fcrlerini ya\u015fatacak e\u011fitim kurumlar\u0131n\u0131n tesis edilmesini istiyor.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":60704,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[33],"tags":[914,2569,1832,2955,87],"class_list":["post-60703","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-yasam","tag-afgan","tag-azerbaycan","tag-dil","tag-dili","tag-turk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60703","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=60703"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60703\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":60705,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/60703\/revisions\/60705"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/60704"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=60703"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=60703"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=60703"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}