{"id":74884,"date":"2023-03-04T02:35:05","date_gmt":"2023-03-04T02:35:05","guid":{"rendered":"https:\/\/haberulus.net\/?p=74884"},"modified":"2023-03-04T02:35:05","modified_gmt":"2023-03-04T02:35:05","slug":"depremin-beyinde-yarattigi-artci-soklar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/haberulus.net\/?p=74884","title":{"rendered":"Depremin beyinde yaratt\u0131\u011f\u0131 art\u00e7\u0131 \u015foklar"},"content":{"rendered":"

Merkez <\/strong>\u00fcss\u00fc Kahramanmara\u015f’\u0131n Pazarc\u0131k il\u00e7esi olan ve toplam 10 ili etkileyen depremin \u00fczerinden tam 26 g\u00fcn ge\u00e7ti. Bu s\u00fcre\u00e7 \u015f\u00fcphesiz b\u00fcy\u00fck felaketi birebir ya\u015fayan, enkaz alt\u0131ndan kurtar\u0131lan ya da kay\u0131plar\u0131 olan vatanda\u015flar\u0131m\u0131za a\u011f\u0131r travmalar ya\u015fatt\u0131. Nitekim bug\u00fcnlerde pek \u00e7o\u011fu ruhsal sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. Peki bu travmalar\u0131n etkisi ne kadar s\u00fcrer? Deprem beyinde ne gibi izler b\u0131rak\u0131r? Ne zaman destek al\u0131nmas\u0131 gerekir? N\u00f6roloji Uzman\u0131 Prof. Dr. Derya Ulud\u00fcz’\u00fcn i\u015fte bu sorular\u0131ma verdi\u011fi yan\u0131tlar\u2026<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Deprem sonras\u0131 hangi s\u00fcre\u00e7ler ya\u015fan\u0131r?<\/b><\/p>\n

    \n
  1. \u015eOK:<\/strong>\u00a0Bu a\u011f\u0131r deneyim kar\u015f\u0131s\u0131nda ki\u015fi, \u015fok ya\u015fayarak, yaralar\u0131n\u0131, durumu \u00e7ok anlamland\u0131ramaz. Yer\/zaman\/mekan alg\u0131s\u0131 kar\u0131\u015f\u0131r. Ki\u015fi duruma yabanc\u0131la\u015farak kendini korumaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Baz\u0131 ki\u015filer dona kalarak tepkisizle\u015firken, baz\u0131 ki\u015filer panik tepkileri g\u00f6sterebilir.<\/li>\n
  2. PAS\u0130F D\u00d6NEM:<\/strong> Ki\u015fi bu s\u00fcre\u00e7te \u00e7evresinden gelen geri bildirime a\u00e7\u0131k ancak pasif konumdad\u0131r. \u00c7evresinden gelen destek \u00e7abalar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k vermeye \u00e7al\u0131\u015fsa da bunda zorlanabilir. \u0130\u015f birli\u011fine kat\u0131l\u0131m g\u00fcc\u00fc halen yetersizdir. Ki\u015fi adeta bir \u00e7ocu\u011fun ba\u011f\u0131ml\u0131 d\u00f6nemine geri d\u00f6nm\u00fc\u015f gibidir.<\/li>\n
  3. TEKRAR ADAPTASYON:<\/strong>\u00a0Bireyin kayg\u0131s\u0131 ve heyecan\u0131 artm\u0131\u015f,\u00a0ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 travmay\u0131 akl\u0131ndan defalarca tekrarlayan, ufak sesli ve hareketli uyaranlara bile fazla tepki verebilen tetik bir durumdad\u0131r.\u00a0Beyin, beden ve ruhsal olarak, eski hayat\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f ve sakinle\u015fme i\u00e7in zamana ihtiyac\u0131 vard\u0131r.<\/li>\n<\/ol>\n

    Ne zaman yard\u0131m al\u0131nmal\u0131?<\/b><\/p>\n

    \u25a0 Ruhsal ve bili\u015fsel belirtiler b\u00fct\u00fcn\u00fcyle sizi etkisi alt\u0131na alm\u0131\u015fsa,<\/p>\n

    \u25a0 Duygular\u0131n\u0131zdaki yo\u011funluk belirgin bir azalma g\u00f6stermi\u015fse,<\/p>\n

    \u25a0 Depremle ilgili an\u0131lar, r\u00fcyalar ve hayaller zihninizi me\u015fgul etmeye devam ediyor ve sizi korkutuyorsa,<\/p>\n

    \u25a0 Gerginlik, \u015fa\u015fk\u0131nl\u0131k, t\u00fckenme ve bo\u015fluk duygular\u0131ndan kurtulup, rahatlayam\u0131yorsan\u0131z,<\/p>\n

    \u25a0 Kabus g\u00f6r\u00fcyor ve uyuyam\u0131yorsan\u0131z,<\/p>\n

    \u25a0 Kendinizi kontrol edemeyecek kadar \u00f6fkeli buluyorsan\u0131z,<\/p>\n

    \u25a0 \u0130li\u015fkileriniz olumsuz etkilenmi\u015fse ve ne kadar de\u011fi\u015fti\u011finiz konusunda insanlar sizi ele\u015ftirmeye devam ediyorsa,<\/p>\n

    \u25a0 Kendinizi her an kaza yapmaya e\u011filimli buluyorsan\u0131z,<\/p>\n

    \u25a0 Yemek yeme, sigara ve alkol kullanma al\u0131\u015fkanl\u0131klar\u0131n\u0131z olumsuz y\u00f6nde etkilenmi\u015fse,<\/p>\n

    \u25a0 Kendinizden \u00e7ok ila\u00e7lara g\u00fcvenmeye ba\u015flad\u0131ysan\u0131z,<\/p>\n

    \u25a0 Kendinizi t\u00fckenmi\u015f hissediyorsan\u0131z mutlaka profesyonel destek al\u0131n.<\/p>\n

    Normal hayata d\u00f6nmek ne kadar s\u00fcrer?<\/b><\/p>\n

    Depremin akabinde ki\u015filer;<\/p>\n

    \u25a0 \u0130\u015ftahs\u0131zl\u0131k, uyku sorunlar\u0131, kayg\u0131 problemleri, \u00f6fke, \u00fcz\u00fcnt\u00fc, matem duygular\u0131n\u0131 de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6stererek ya\u015fayabilir.<\/p>\n

    \u25a0 Psikosomatik belirtiler olarak, ba\u015f, g\u00f6\u011f\u00fcs, mide a\u011fr\u0131lar\u0131, bulant\u0131, nefes darl\u0131\u011f\u0131 gibi fiziksel tepkiler verebilir.<\/p>\n

    \u25a0 Su\u00e7luluk duygusu ile g\u00fcnl\u00fck i\u015flere ve \u00e7evreleriyle ileti\u015fime kendilerini kapatabilir.<\/p>\n

    \u25a0 \u00d6l\u00fcm, hayat\u0131n anlam\u0131 gibi kavramlar \u00fczerinde kendilerini daha \u00e7ok sorgular hale gelebilir. Dolay\u0131s\u0131yla normal hayata d\u00f6nmek zaman alabilir.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Ne gibi problemler ortaya \u00e7\u0131kar?<\/b><\/p>\n

    \u25a0 Depremi ya\u015fayanlarda ortaya \u00e7\u0131kan ilk tepki, duygusal tepkisizlik, ger\u00e7eklik alg\u0131s\u0131n\u0131n yitirilmesi ve zaman alg\u0131s\u0131nda anormalliktir. Depremden bir s\u00fcre sonra ise bunlara anksiyete (kayg\u0131 bozuklu\u011fu) ve korku eklenir.<\/p>\n

    \u25a0 Uyku bozukluklar\u0131 gibi tepkilerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 bir haftay\u0131 bulur. Depremzedelerin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131nda felaketten sonra akut stres bozuklu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Depresyon semptomlar\u0131 ise felaketten bir ay sonra ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flar.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Ge\u00e7 d\u00f6nem etkisi: Travma Sonras\u0131 Stres Bozuklu\u011fu<\/b><\/p>\n

    Beynimiz art\u00e7\u0131 \u015foklardan da etkilenir ve deprem sonras\u0131 uzun vadeli Travma Sonras\u0131 Stres Bozuklu\u011fu (TSSB) kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kabilir. TSSB, \u00e7ok stresli, korkutucu veya \u00fcz\u00fcc\u00fc olaylardan kaynaklan\u0131r ve TSSB’si olan ki\u015filer, travmatik olay\u0131 kabuslar \u015feklinde yeniden ya\u015fayabilir. Uyku, hayata adapte olma ve konsantrasyon konusunda g\u00fc\u00e7l\u00fckler ya\u015fayabilir. TSSB s\u0131kl\u0131kla alkol kullan\u0131m\u0131, sosyal izolasyon ve intihar e\u011filimi gibi olumsuz sonu\u00e7lara yol a\u00e7abilir. TSSB geli\u015fmesinde \u201cdoz-yan\u0131t etkisi\u201d \u00f6nemlidir. Yani, afete maruz kalman\u0131n \u015fiddeti, aile \u00fcyelerinin \u00f6l\u00fcm\u00fc veya yaralanmas\u0131, evin hasar g\u00f6rmesi ve m\u00fclk kayb\u0131 gibi durumlar TSSB \u015fiddeti i\u00e7in \u00f6nemli belirleyicilerdir. Afet sonras\u0131 ki\u015filerde uykusuzluk, kabus g\u00f6rme, huzursuz uyku, g\u00fcnd\u00fcz yorgunlu\u011fu gibi sorunlar s\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.<\/p>\n

    Bili\u015fsel performans da olumsuz etkilenir<\/b><\/p>\n

    Beynin denge sistemi, kulaklar, g\u00f6zler, bacaklar ve ayaklar taraf\u0131ndan g\u00f6nderilen sinyalleri analiz ederek bizi dik tutar. Normalde, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fczden daha al\u00e7ak bir \u015feye basmak gibi \u00f6ng\u00f6r\u00fclemeyen bir hareket yaparsan\u0131z, motor korteksiniz ger\u00e7ek d\u00fcnyan\u0131n nas\u0131l bir yer oldu\u011funu bildi\u011fi i\u00e7in h\u0131zla uyum sa\u011flar. Ancak depremi ya\u015fam\u0131\u015f olmak bu varsay\u0131mlar\u0131 ge\u00e7ici olarak sarsar, bu nedenle yanl\u0131\u015f bir ad\u0131m, beyninizde de bir \u2018depremi’ tetikleyebilir. Ki\u015filer deprem felaketi gibi ani beklenmedik olaylar kar\u015f\u0131s\u0131nda uzun vadede nas\u0131l bir yakla\u015f\u0131m sergilemeleri gerekti\u011fini kestiremeyebilir. Baz\u0131 insanlar s\u0131k\u0131nt\u0131, kayg\u0131, \u00f6fke ve ka\u00e7\u0131nma hissederken, baz\u0131lar\u0131 da travma sonras\u0131 stres bozuklu\u011fu, intihar d\u00fc\u015f\u00fcnceleri, \u015fiddetli kayg\u0131 ve depresyon ya\u015far. Depremlerin en b\u00fcy\u00fck etkilerinden biri de psikolojik \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fcn\u00fcn etkisiyle kararlar\u0131m\u0131za yans\u0131mas\u0131d\u0131r. Felaketi ya\u015fayan ki\u015filer, \u00f6zellikle kritik beceriler gerekti\u011finde, performanslar\u0131n\u0131 etkileyebilecek baz\u0131 zihinsel art\u00e7\u0131 \u015foklar\u0131n etkisine girer. Yeni ara\u015ft\u0131rmalar, deprem gibi do\u011fal afetlerin hayatta kalanlarda ruh sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerinde uzun vadeli bir etkiye sahip olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ki\u015finin bili\u015fsel performans\u0131n\u0131 da olumsuz etkileyebilece\u011fini ortaya koyuyor.<\/p>\n

    Ruhsal sorunlar nas\u0131l \u00f6nlenebilir?<\/b><\/p>\n

    Deprem travmas\u0131ndan sonraki ilk g\u00fcnlerde ruhsal m\u00fcdahale \u00f6nemlidir. \u00d6ncelikle uykunun d\u00fczenlenmesi ve korkunun yat\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekir. Bunun i\u00e7in gerekli ila\u00e7 tedavileri ve psikoterpler vakit ge\u00e7irmeden organize edilmelidir. Bar\u0131nma, \u0131s\u0131nma, giyinme, yeme ve i\u00e7me imkanlar\u0131n\u0131n acilen kar\u015f\u0131lanmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir. Gecikmeyen iyi bir lojistik destek bir\u00e7ok insan\u0131 ileride g\u00f6r\u00fclmesi muhtemel bir\u00e7ok ruhsal rahats\u0131zl\u0131ktan kurtarabilir.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Deprem sonras\u0131 beyinde a\u015f\u0131r\u0131 bir duyarl\u0131l\u0131k halinin olu\u015ftu\u011funa dikkat \u00e7eken Prof. Dr. Ulud\u00fcz; \u2018\u2018Bu durum da a\u015f\u0131r\u0131 korku, endi\u015fe, uyku problemi, en ufak bir seste irkilme gibi sorunlar\u0131 tetikler ve zamanla kal\u0131c\u0131 problemlere neden olabilir\u2019\u2019 dedi\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":74885,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[30],"tags":[1958,2703,1689,2134,289],"class_list":["post-74884","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-saglik","tag-deprem","tag-etkisi","tag-tepki","tag-travma","tag-zaman"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74884","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=74884"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74884\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":74886,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/74884\/revisions\/74886"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/74885"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=74884"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=74884"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=74884"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}