{"id":92243,"date":"2023-05-18T11:07:03","date_gmt":"2023-05-18T11:07:03","guid":{"rendered":"https:\/\/haberulus.net\/?p=92243"},"modified":"2023-05-18T11:07:03","modified_gmt":"2023-05-18T11:07:03","slug":"tehlike-buyuyor-marmara-ve-karadeniz-icin-uyari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/haberulus.net\/?p=92243","title":{"rendered":"Tehlike b\u00fcy\u00fcyor! Marmara ve Karadeniz i\u00e7in uyar\u0131"},"content":{"rendered":"<p>ODT\u00dc Deniz Bilimleri Enstit\u00fcs\u00fc, 1984\u2019ten itibaren d\u00fczenli olarak T\u00fcrkiye\u2019yi \u00e7evreleyen denizlerdeki s\u0131cakl\u0131k de\u011ferlerini \u00f6l\u00e7\u00fcyor.<\/p>\n<p>Yapt\u0131klar\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcmlerde elde ettikleri verileri de\u011ferlendiren enstit\u00fcn\u00fcn m\u00fcd\u00fcr\u00fc Saliho\u011flu, son 60 y\u0131lda d\u00fcnyada deniz suyu s\u0131cakl\u0131klar\u0131n\u0131n atmosferdeki \u0131s\u0131nmaya paralel seyretti\u011fini, atmosferde yakla\u015f\u0131k 1,1 derece bir \u0131s\u0131nmaya kar\u015f\u0131l\u0131k denizlerde 1 derece civar\u0131nda bir s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131 oldu\u011funu belirtti.<\/p>\n<p>D\u00fcnya genelindeki bu ortalamaya kar\u015f\u0131l\u0131k T\u00fcrkiye k\u0131y\u0131lar\u0131nda \u0131s\u0131nman\u0131n 2 derece seviyesini ge\u00e7ti\u011fine dikkati \u00e7eken Saliho\u011flu, \u201cT\u00fcrkiye\u2019yi \u00e7evreleyen denizlerin kendilerine \u00f6zg\u00fc yap\u0131lar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ok b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterdi\u011fini g\u00f6r\u00fcyoruz. Karadeniz\u2019in do\u011fusunda deniz suyu s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 2,5 derece artarken bat\u0131ya do\u011fru geldik\u00e7e bu rakam 1,5 dereceye d\u00fc\u015f\u00fcyor. Karadeniz\u2019deki ortalama deniz suyu s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 ise 2 derece.\u201d dedi<\/p>\n<div><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i01.sozcucdn.com\/wp-content\/uploads\/2023\/05\/18\/basliksiz-1-kopya-1.jpg\" alt=\"\" title=\"\"><\/p>\n<p>Orta Do\u011fu Teknik \u00dcniversitesi (ODT\u00dc) Deniz Bilimleri Enstit\u00fcs\u00fc M\u00fcd\u00fcr\u00fc Prof. Dr. Bar\u0131\u015f Saliho\u011flu<\/p>\n<\/div>\n<p>Saliho\u011flu, bu \u0131s\u0131nman\u0131n Karadeniz\u2019e etkileri hakk\u0131nda \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi:<\/p>\n<p>*Denizin kendine \u00f6zg\u00fc baz\u0131 \u00f6zelliklerinin kayboldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131m\u0131zda so\u011fuk ara tabakan\u0131n tamamen ortadan kayboldu\u011funu g\u00f6zlemledik.<\/p>\n<p>*Bununla beraber dipteki oksijensiz sular\u0131n y\u00fczeye yakla\u015farak Karadeniz i\u00e7in ciddi riskler ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015f durumda. Karadeniz\u2019in T\u00fcrkiye k\u0131y\u0131lar\u0131 bu olumsuzluktan daha fazla etkileniyor.<\/p>\n<p>*\u00d6zellikle Do\u011fu Karadeniz\u2019e, Sinop\u2019un do\u011fusuna gitti\u011fimizde t\u00fcm denizlerimizdeki en ciddi s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131n\u0131n oldu\u011funu g\u00f6r\u00fcyoruz. Bat\u0131 Karadeniz Tuna Nehri\u2019nin so\u011futucu etkisiyle daha az s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131na maruz kalm\u0131\u015f.<\/p>\n<p><strong>MARMARA DEN\u0130Z\u0130\u2019NDE END\u00dcSTR\u0130 FAKT\u00d6R\u00dc<\/strong><\/p>\n<p>Marmara Denizi\u2019ndeki s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u011f\u0131n\u0131n 2 dereceye yak\u0131n oldu\u011funu ve bu art\u0131\u015f\u0131n tek ba\u015f\u0131na iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile a\u00e7\u0131klanamayaca\u011f\u0131n\u0131 kaydeden Saliho\u011flu, \u201cK\u0131y\u0131sal b\u00f6lgelerde end\u00fcstrinin de etkisi oldu\u011funu g\u00f6zlemledik. Bunun etkilerinin ne boyutta oldu\u011funu \u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z proje ile ortaya koymaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yoruz. Marmara\u2019da \u00e7ok ciddi bir end\u00fcstriyel faaliyet var, yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u00e7al\u0131\u015fmalarda nehirler kadar bir so\u011futma suyu debisi oldu\u011funu ve kapal\u0131 bir deniz oldu\u011fu i\u00e7in koylar\u0131n\u0131 \u00e7ok etkiledi\u011fini g\u00f6rd\u00fck. Karadeniz\u2019de bunu g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fil, bu Marmara\u2019ya \u00f6zg\u00fc.\u201d ifadelerini kulland\u0131.<\/p>\n<p>Akdeniz\u2019deki s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015flar\u0131nda b\u00f6lgesel olarak de\u011fi\u015fiklikler g\u00f6zlemlediklerini, Mersin ve \u0130skenderun k\u00f6rfezlerinde s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131 2 dereceye yakla\u015f\u0131rken Antalya K\u00f6rfezi ile Fethiye\u2019de 1,5 dereceye yak\u0131n art\u0131\u015flar oldu\u011funu aktaran Saliho\u011flu, Atlantik\u2019ten giren suyun bat\u0131 k\u0131y\u0131lardaki \u0131s\u0131nmay\u0131 engelledi\u011fini i\u015faret etti.<\/p>\n<p>Yap\u0131s\u0131 itibar\u0131yla deniz suyundaki s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131ndan ayn\u0131 derecede etkilenmeyen Ege Denizi\u2019nde \u0131s\u0131nman\u0131n 0,5 ila 1 derecede kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 vurgulayan Saliho\u011flu, \u201cBuradaki derin so\u011fuk suyun, r\u00fczgarla birlikte s\u00fcrekli y\u00fczeye \u00e7\u0131kacak \u015fekilde bir dola\u015f\u0131m mekanizmas\u0131 var. B\u00f6yle olunca iklim de\u011fi\u015fikli\u011finin k\u0131y\u0131daki etkilerini \u00e7ok fazla g\u00f6rmek m\u00fcmk\u00fcn olmuyor. Daha temiz ve so\u011fuk bir deniz.\u201d de\u011ferlendirmesini yapt\u0131.<\/p>\n<p><strong>SICAKLIK ARTI\u015eININ ETK\u0130LER\u0130\u2026<\/strong><\/p>\n<p>S\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131n\u0131n denizlerde her \u015feyden \u00f6nce bir tabakala\u015fmaya yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlatan Saliho\u011flu, \u015f\u00f6yle devam etti:<\/p>\n<p>*Y\u00fczey sular\u0131n\u0131n derin sulara kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 engelliyor, Marmara\u2019da bunu g\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n<p>*Zaten buras\u0131 iki tabakal\u0131 bir sistem, bu da tabakala\u015fman\u0131n daha fazla artmas\u0131na sebep oluyor. B\u00f6yle olunca y\u00fczeydeki oksijenli sular\u0131n derinlere kar\u0131\u015fmas\u0131 zay\u0131flam\u0131\u015f oluyor.<\/p>\n<p>*Zaten Marmara 25 metrenin alt\u0131nda oksijenli canl\u0131 ya\u015fam\u0131na uygun de\u011fil, oksijen seviyeleri kirlilikten dolay\u0131 \u00e7ok d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, durumu giderek k\u00f6t\u00fcle\u015fiyor.<\/p>\n<p>*Biyo\u00e7e\u015fitlilik kayb\u0131 olarak da tabii ortaya \u00e7\u0131k\u0131yor, bu durumda m\u00fcsilaj olu\u015fumu y\u00f6n\u00fcnde riskler daha fazla artm\u0131\u015f oluyor.<\/p>\n<p>*Alg patlamalar\u0131, suyun kalitesindeki d\u00fc\u015f\u00fc\u015f hatta Marmara\u2019n\u0131n ak\u0131nt\u0131 sistemlerinde d\u00f6ng\u00fclerin de\u011fi\u015fimine kadar bunun etkisi var.<\/p>\n<p>*Karadeniz\u2019de d\u00f6ng\u00fc ba\u015ftan sona de\u011fi\u015fmekte, Akdeniz\u2019de k\u0131y\u0131lardaki yo\u011fun kirlilik bask\u0131s\u0131yla bunun birle\u015fmesi sonucu alg patlamalar\u0131, y\u00fczme suyu kalitesinde d\u00fc\u015f\u00fc\u015f, \u0130skenderun ve Mersin k\u00f6rfezleri ile Fethiye\u2019de oksijen seviyelerinde d\u00fc\u015f\u00fc\u015fler g\u00f6rmeye ba\u015fl\u0131yoruz.<\/p>\n<p>Yapt\u0131\u011f\u0131m\u0131z modelleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda artan s\u0131cakl\u0131klar\u0131n Marmara i\u00e7indeki farkl\u0131 girdap ve ak\u0131nt\u0131 sistemlerini zay\u0131flatt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fck, bunun da ekosisteme ciddi etkileri oluyor.<\/p>\n<p>K\u0131z\u0131ldeniz\u2019den gelen istilac\u0131 t\u00fcrlerin denizlerdeki bu \u0131s\u0131nmadan \u00e7ok fazla faydalanarak kendilerine ya\u015famaya elveri\u015fli alanlar buldu\u011funa de\u011finen Saliho\u011flu, \u201cBuradaki ekosistemi ba\u015ftan sona de\u011fi\u015ftirdiler, art\u0131k Mersin K\u00f6rfezi\u2019ndeki bal\u0131k t\u00fcrlerinin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 istilac\u0131 t\u00fcrlerden olu\u015fuyor. T\u00fcm biyo\u00e7e\u015fitlilik Akdeniz\u2019de ciddi manada etkilenmi\u015f durumda ve bu istilac\u0131 t\u00fcrler giderek Ege\u2019ye, Marmara\u2019ya do\u011fru yay\u0131lmakta.\u201d diye konu\u015ftu.<\/p>\n<p>Saliho\u011flu, \u0131s\u0131nman\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 di\u011fer olumsuzluklar\u0131, denizlerin kendilerini onaramamas\u0131, kirlili\u011fin artmas\u0131, \u00fcretkenli\u011fin azalmas\u0131 ve denizlerin karbon tutma kapasitelerinin d\u00fc\u015fmesi \u015feklinde s\u0131ralad\u0131.<\/p>\n<p><strong>\u00c7\u00d6Z\u00dcM \u00d6NER\u0130LER\u0130<\/strong><\/p>\n<p>H\u00fck\u00fcmetleraras\u0131 \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Paneli\u2019nin (IPCC) raporuna g\u00f6re atmosferde y\u00fcz y\u0131l\u0131n sonuna kadar 4-7 derece art\u0131\u015f olaca\u011f\u0131n\u0131, bunun denizler i\u00e7in felaket senaryosu anlam\u0131na geldi\u011fini dile getiren Saliho\u011flu, \u201cAtmosferdeki s\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131n\u0131n denize yans\u0131mas\u0131n\u0131n ne olaca\u011f\u0131n\u0131 \u015fu anda \u00e7ok bilmiyoruz ama tahmin etmek zor de\u011fil. Bu, denizlerin b\u00fct\u00fcn d\u00f6ng\u00fcleri alt \u00fcst olmas\u0131 demek, su seviyelerinin 2050\u2019ye kadar yar\u0131m metreden fazla y\u00fckselmesi ve b\u00fct\u00fcn k\u0131y\u0131lar\u0131 etkilemesi demek. Globaldeki denizlerde k\u00f6rfez ak\u0131nt\u0131s\u0131 gibi ak\u0131nt\u0131lar\u0131n duraca\u011f\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcl\u00fcyor, bu da b\u00fct\u00fcn iklim sisteminin, b\u00fct\u00fcn hava durumunun de\u011fi\u015fmesi demek.\u201d dedi.<\/p>\n<p>Al\u0131nmas\u0131 gereken tedbirlerin \u00f6neminden bahseden Saliho\u011flu s\u00f6zlerini \u015f\u00f6yle tamamlad\u0131:<\/p>\n<p>*\u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fine kar\u015f\u0131 \u00f6nlemler k\u0131sa vadede do\u011frudan denizlere yans\u0131mayacak, uzun vadeli zararlar\u0131n \u00e7ok y\u0131k\u0131c\u0131 olaca\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz i\u00e7in bir an \u00f6nce bunu durdurmam\u0131z laz\u0131m.<\/p>\n<p>*Bunun yolu da karbondioksit emisyonlar\u0131n\u0131 s\u0131f\u0131rlamaktan ge\u00e7iyor, s\u0131f\u0131rlarsak deniz ekosistemlerinin 2050\u2019lerden sonra art\u0131k kendini toparlam\u0131\u015f olabilece\u011fini \u00f6ng\u00f6r\u00fcyoruz.<\/p>\n<p>*Deniz avc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 kademeli olarak durdurmam\u0131z laz\u0131m \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00fct\u00fcn ekosistemi, biyo\u00e7e\u015fitlili\u011fi etkiliyor.<\/p>\n<p>*Bir an \u00f6nce bitkisel proteinlere, alternatif protein kaynaklar\u0131na y\u00f6nelmemiz, end\u00fcstriden, tar\u0131mdan, \u015fehir de\u015farjlar\u0131ndan kaynaklanan kirlili\u011fi h\u0131zla s\u0131f\u0131rlamam\u0131z, tek kullan\u0131ml\u0131k plastikleri bir an \u00f6nce hayat\u0131m\u0131zdan \u00e7\u0131karmam\u0131z gerekiyor. (AA)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Orta Do\u011fu Teknik \u00dcniversitesi (ODT\u00dc) Deniz Bilimleri Enstit\u00fcs\u00fc M\u00fcd\u00fcr\u00fc Prof. Dr. Bar\u0131\u015f Saliho\u011flu, deniz suyundaki s\u0131cakl\u0131klar\u0131n iklim de\u011fi\u015fikli\u011fiyle artt\u0131\u011f\u0131n\u0131, T\u00fcrkiye&#8217;yi \u00e7evreleyen denizlerin kendilerine \u00f6zg\u00fc yap\u0131lar\u0131 dolay\u0131s\u0131yla \u00e7ok b\u00fcy\u00fck farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6sterdi\u011fini s\u00f6yledi.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":92244,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[527,2576,3344,2117,11988],"class_list":["post-92243","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-gundem","tag-deniz","tag-derece","tag-karadeniz","tag-marmara","tag-sicaklik-artisi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92243","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=92243"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92243\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":92245,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/92243\/revisions\/92245"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/92244"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=92243"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=92243"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/haberulus.net\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=92243"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}